Skuteczność usuwania azotu i fosforu w komunalnych oczyszczalniach ścieków w Polsce w latach 2022-2024 na podstawie danych KPOŚK
DOI:
https://doi.org/10.17512/INSTAL.2026.08.05Słowa kluczowe:
oczyszczalnie ścieków, azot ogólny, fosfor ogólny, usuwanie biogenów, KPOŚK, dyrektywa 91/271/EWGAbstrakt
Celem pracy była ocena skuteczności usuwania azotu i fosforu w komunalnych oczyszczalniach ścieków w Polsce w latach 2022–2024 na podstawie danych KPOŚK. Określono również, w jakim stopniu uzyskane wyniki wspierają interpretację zgodności aglomeracji z wymaganiami dyrektywy 91/271/EWG. Analizie poddano stężenia azotu ogólnego i fosforu ogólnego w ściekach dopływających i oczyszczonych oraz procent redukcji obu wskaźników, z uwzględnieniem podziału oczyszczalni na klasy wielkości wyrażone w RLM. Analizę uzupełniono danymi dotyczącymi zgodności aglomeracji, wybranymi wskaźnikami infrastrukturalnymi oraz danymi monitoringu dotyczącymi eutrofizacji wód powierzchniowych. Stwierdzono, że większe oczyszczalnie na ogół osiągały niższe stężenia azotu i fosforu w ściekach oczyszczonych oraz wyższe i bardziej stabilne efekty usuwania biogenów niż obiekty mniejsze. W latach 2022-2024 udział aglomeracji spełniających warunek III wzrósł z 52,16% do 55,48%, jednak pełna zgodność nadal nie została osiągnięta. Wyniki wskazują, że ocena skuteczności usuwania biogenów wymaga łącznego uwzględnienia wyników eksploatacyjnych oczyszczalni, zgodności aglomeracji oraz szerszego kontekstu infrastrukturalnego i środowiskowego.
Pobrania
Bibliografia
[1] Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Departament Monitoringu Środowiska. (2024). Ocena eutrofizacji wód powierzchniowych wykonana na podstawie danych pomiarowych z lat 2020-2023. Warszawa.
[2] Rada Europejskich Wspólnot. (1991). Dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych. Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich, L 135, 30.05.1991.
[3] Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. (2025). Sprawozdanie z realizacji Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych w 2024 roku. Warszawa.
[4] Parlament Europejski & Rada Unii Europejskiej. (2024). Dyrektywa (UE) 2024/3019 z dnia 27 listopada 2024 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych (wersja przekształcona).
[5] Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. (2023). Sprawozdanie z realizacji Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych w 2022 roku. Warszawa.
[6] Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. (2024). Sprawozdanie z realizacji Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych w 2023 roku. Warszawa.
[7] Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej. (2019). Rozporządzenie z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz.U. 2019 poz. 1311).
[8] Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2017). Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (tekst jednolity, Dz.U. z późn. zm.).
[9] Główny Urząd Statystyczny. (2025). Bank Danych Lokalnych (BDL) [baza danych statystycznych].
[10] Ministerstwo Infrastruktury. (2022). VI aktualizacja Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych.
[11] Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. (2025, 24 stycznia). Ważna informacja dla gmin! Ruszają prace nad VII AKPOŚK.
[12] Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. (2025). Krajowy program oczyszczania ścieków komunalnych.
[13] European Environment Agency. (2024). Population connected to at least secondary wastewater treatment. European Environment Agency.
[14] European Environment Agency. (2024). Nutrients in freshwater in Europe. European Environment Agency.
[15] European Commission. (2025). 2025 Environmental Implementation Review: Country Report – Poland. Commission Staff Working Document, SWD(2025) 320 final. Brussels.
[16] [European Commission. (2025). Communication on the 2025 Environmental Implementation Review: Environmental implementation for prosperity and security (COM(2025) 420 final).
[17] Bartkowska, I., Dzienis, L., & Wawrentowicz, D. (2011). Efektywność pracy oczyszczalni ścieków w Hajnówce i propozycja jej modernizacji. Inżynieria Ekologiczna, (24), 226–235.
[18] Ignatowicz, K., Nowicki, Ł., & Puchlik, M. (2011). Profil zmian stężenia związków węgla, azotu i fosforu w oczyszczalni ścieków komunalnych w Nowej Wsi Ełckiej. Inżynieria Ekologiczna, (24), 52–63.
[19] Ignatowicz, K., Struk-Sokołowska, J., & Kazimierowicz, J. (2013). Ocena usuwania związków węgla, azotu i fosforu w komunalnej oczyszczalni ścieków w Sokółce. Ekonomia i Środowisko, 4(47), 158–168.
[20] Czarnota, J., & Masłoń, A. (2015). Analiza efektywności technologicznej oczyszczalni ścieków w Nisku. Journal of Civil Engineering, Environment and Architecture / Czasopismo Inżynierii Lądowej, Środowiska i Architektury, 62(3/I/15), 75–86.
[21] Młyński, D., Chmielowski, K., Młyńska, A., & Miernik, W. (2016). Ocena skuteczności pracy oczyszczalni ścieków w Jaśle. Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich, I/1, 147–162. https://doi.org/10.14597/infraeco.2016.1.1.011
[22] Bugajski, P. (2011). Wpływ temperatury ścieków na wielkość wybranych wskaźników zanieczyszczeń z oczyszczalni działającej w układzie sekwencyjnym SBR. Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich, 2, 7–15.
[23] Bugajski, P. (2014). Ocena niezawodności usuwania związków biogennych w oczyszczalni ścieków metodą Weibulla. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych, 576, 13–21.
[24] Silva, C., & Rosa, M. J. (2020). Performance assessment of 23 wastewater treatment plants - A case study. Urban Water Journal, 17(1), 78–85. https://doi.org/10.1080/1573062X.2020.1734634
[25] Heidrich, Z., & Stańko, G. (2008). Kierunki rozwiązań oczyszczalni ścieków dla wiejskich jednostek osadniczych. Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich, 5, 169–177.
[26] Piasecki, A. (2019). Water and sewage management issues in rural Poland. Water, 11(3), 625. https://doi.org/10.3390/w11030625
[27] Karczmarczyk, A., Bus, A., & Baryła, A. (2021). Assessment of the efficiency, environmental and economic effects of compact type on-site wastewater treatment plants–Results from random testing. Sustainability, 13(2), 982. https://doi.org/10.3390/su13020982
[28] Mažeikienė, A., & Šarko, J. (2023). Additional treatment of nitrogen and phosphorus using natural materials in small-scale domestic wastewater treatment unit. Water, 15(14), 2607. https://doi.org/10.3390/w15142607
[29] Preisner, M. (2020). An analytical review of different approaches to wastewater discharge standards with particular emphasis on nutrients. Environmental Management, 66(4), 694–708. https://doi.org/10.1007/s00267-02001344-y
[30] Preisner, M., Smol, M., & Szołdrowska, D. (2021). Trends, insights and effects of the Urban Wastewater Treatment Directive (91/271/EEC) implementation in the light of the Polish coastal zone eutrophication. Environmental Management, 67(2), 342–354. https://doi.org/10.1007/s00267-020-01401-6
Opublikowane
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Tomasz Kamizela (Autor)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication, with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License, which permits others to share the work with appropriate acknowledgment of the authorship and initial publication in this journal.
