Badanie morfologii zmieszanych odpadów komunalnych w Polsce – analiza metod badawczych
DOI:
https://doi.org/10.17512/INSTAL.2026.02.04Słowa kluczowe:
zmieszane odpady komunalne, pobór próbki, analiza morfologiczna odpadów zmieszanych, gospodarka o obiegu zamkniętymAbstrakt
Artykuł przedstawia krytyczny przegląd i analizę porównawczą metodyk badania morfologii zmieszanych odpadów komunalnych stosowanych w Polsce w warunkach rosnących wymagań polityki klimatycznej i gospodarki o obiegu zamkniętym. Punktem wyjścia jest obserwacja, że mimo wzrostu selektywnego zbierania strumień odpadów resztkowych nadal pozostaje istotnym wyzwaniem decyzyjnym dla gmin i instalacji, a brak jednolitej normy krajowej ogranicza bezpośrednią porównywalność wyników między kampaniami badawczymi. W pracy zestawiono i omówiono cztery główne podejścia: wycofaną normę PN-93/Z-15006, procedurę Jędrczaka i Szpadta (2006), wytyczne Atmoterm (2018) oraz schemat IOŚ-PIB (2021). Analiza wskazuje, że rozbieżności wyników są w największym stopniu konsekwencją różnic w masie i sposobie tworzenia próbki (w tym redukcji), układzie sit i traktowaniu frakcji drobnej <10 mm oraz stopniu agregacji katalogu frakcji materiałowych. Zaproponowano jednolicenie podejścia poprzez wprowadzenie wspólnego „rdzenia” metodycznego (m.in. kontrolowana redukcja próbki, sezonowość, jawne raportowanie frakcji sitowych i spójny zestaw frakcji materiałowych) oraz modułów dobieranych do celu (np. moduł paliwowy lub technologiczny „na linii”). Ujęcie to ma poprawić jakość danych do sprawozdawczości, planowania inwestycji i działań naprawczych w systemach zbiórki oraz odzysku.
Pobrania
Bibliografia
[1] Mazur, M., Saluk, M., Jaźwiec, B., Frąk, B., den Boer, E., & den Boer, J. (2025). Optymalizacja odbioru odpadów komunalnych. Instal, (1), 53–55. DOI: 10.36119/15.2025.1.7
[2] European Commission. (2020). A new circular economy action plan: For a cleaner and more competitive Europe (COM(2020) 98 final). European Commission.
[3] Eurostat. (2025). Municipal waste statistics (data extracted January 2025). Statistics Explained.
[4] Kiprian, K., Łach, P., Nolepa, A., & Siemiątkowski, G. (2016). Metody oznaczania reprezentatywnego składu morfologicznego odpadów komunalnych. Prace Instytutu Ceramiki i Materiałów Budowlanych, 9(26), 61–71.
[5] Malinowski, M., & Woźniak, A. (2010). Wybrane metody oznaczania składu morfologicznego odpadów komunalnych w Polsce i wybranych krajach UE. Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich, (13), 29–39.
[6] Polski Komitet Normalizacyjny. (1993). Odpady komunalne stałe—Oznaczanie składu morfologicznego (PN-93/Z-15006). PKN.
[7] Jędrczak, A., & Szpadt, R. (2006). Określenie metodyki badań składu sitowego, morfologicznego i chemicznego odpadów komunalnych [Raport]. Kamieniec Wrocławski–Zielona Góra, Polska.
[8] Pietrzyk, J., Rackiewicz, I., Leoniewska-Gogola, J., & Pochwała, M. (2018). Wytyczne dla jednostek samorządu terytorialnego dotyczące realizacji badań w zakresie analizy składu morfologicznego odpadów komunalnych oraz wybranych właściwości fizycznych i chemicznych. Atmoterm S.A.
[9] Waszczyłko-Miłkowska, B., Kamińska-Borak, J., & Bernat, K. (2022). The real share of the morphological components of municipal waste generated in municipal systems in Poland. Environmental Protection and Natural Resources, 33, 13–18. https://doi.org/10.2478/oszn-2022-0007
[10] Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy. (2022). Morfologia odpadów komunalnych wytwarzanych w Polsce w systemie gminnym. IOŚ-PIB.
[11] ASTM International. (2003). Standard test method for determination of the composition of unprocessed municipal solid waste (ASTM D5231-92[2003]). ASTM International. https://doi.org/10.1520/D5231-92R03
[12] British Standards Institution. (2005). Characterization of waste—Sampling of waste materials—Framework for the preparation and application of a sampling plan (BS EN 14899:2005). BSI. https://doi.org/10.3403/30112012U
[13] Gy, P. (2012). Sampling of particulate materials: Theory and practice. Elsevier.. eBook ISBN: 9780444601353
[14] Rada Ministrów. (2023, 12 czerwca). Uchwała nr 96 Rady Ministrów w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2028 (M.P. 2023 poz. 702).
