Narzędzia wspierające zadania państwowego monitoringu środowiska wodnego w kontekście zrównoważonego rozwoju w dobie zmian klimatu

Abstrakt

Dążenie do dobrego stanu wód stanowi wyzwanie XXI wieku. Według Ramowej Dyrektywy Wodnej, zgodnie z zasadami zintegrowanego zarządzania zasobami wodnymi, taki stan ma być osiągnięty w Unii Europejskiej do roku 2027. W procesie oceny stanu środowiska wodnego wytyczne OECD podkreślają zintegrowane zarządzanie, udział interesariuszy, zarządzanie ryzykiem, efektywność ekonomiczną, ochronę jakości wód, adaptację do zmian klimatu i współpracę międzynarodową. Jednakże kluczowym elementem jest monitoring wód, obejmujący monitoring diagnostyczny, operacyjny i badawczy, w celu oceny stanu ekologicznego i chemicznego. Historia monitoringu wód w Polsce sięga lat 60-tych XX wieku, ewoluując wraz z przepisami, m.in. po wejściu Polski do UE i po implementacji Ramowej Dyrektywy Wodnej. Główny Inspektor Ochrony Środowiska (GIOŚ) realizuje państwowy monito
ring środowiska. W celu uzyskania skuteczniejszej oceny jakości wód potrzebna jest rozbudowana sieć lokalnych monitoringów i partycypacja społeczna. Ekologiczna katastrofa w dorzeczu Odry z 2022 roku spowodowała istotne zmiany związane z dostępem do bieżących informacji o jakości wód. GIOŚ wprowadził system pilotażowy monitoringu on-line, udostępniając dane o wybranych parametrach fizyko-chemicznych, ale o ograniczonej powtarzalności częstości i zakresu danych, co uniemożliwia określenie trendów zmian parametrów fizyko-chemicznych i występowania Prymnesium parvum. Wskazuje to na potrzebę dalszego modernizowania, dofinansowania i ulepszenia systemu monitoringu, wykorzystując nowoczesne technologie cyfrowe (platformy online, aplikacje mobilne, AI) oraz partycypację społeczną, by zwiększyć efektywność i szybszą reakcję na zagrożenia. Kluczowa dla efektywności systemu jest również rola świadomych użytkowników środowiska w zgłaszaniu problemów i zbieraniu danych, pokazana na przykładzie zmian w monitoringu Odry.