www.informacjainstal.com.pl

3/2025

Wodociągi i kanalizacja

Zmiany klimatyczne wpływają na ekologię drobnoustrojów zarówno wukładach uzdatniania wody jak isystemach

jej dystrybucji. Wraz ze wzrostem temperatury icoraz bardziej ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi, warunki

wsieci wodociągowej zmieniają się, stwarzając lepsze możliwości do wzrostu inamnażania się drobnoustrojów.

Wzaprezentowanej pracy postawiono hipotezę, że zmiany klimatyczne, skutkujące wzrostem temperatury wody

wsystemie zaopatrzenia wwodę (SZW) aglomeracji Opole, mają bezpośredni wpływ na jakość wody do picia,

poprzez zwiększenie liczebności bakterii heterotroficznych. Wyniki analizy laboratoryjnej potwierdzają, że wprób-

kach wody otemperaturze nie przekraczającej 15°C liczba bakterii heterotroficznych, nie przekraczała 50 jedno-

stek tworzących kolonie (jtk) na 1 mililitr, niezalenie od wieku wody. Natomiast wpróbkach wody otemperaturze

powyżej 15°C zaobserwowano istotny wzrost liczebności tych mikroorganizmów, nierzadko przekraczający

100jtk/1ml, wszczególności wmiejscach, gdzie wiek wody przekraczał 40 h. Pomimo, że zaobserwowane war-

tości nie przekraczają norm bezpieczeństwa sanitarnego inie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia

konsumentów, wyniki wskazują na wyraźną korelację między temperaturą wody, awzrostem liczebności bakterii

heterotroficznych. Opisana sytuacja podkreśla konieczność bieżącego monitorowania jakości wody idostosowywa-

nia strategii dezynfekcji do zmieniających się warunków środowiskowych.

Słowa kluczowe: jakość mikrobiologiczna wody, zmiany klimatu, system zaopatrzenia wwodę, ogólna liczba

mikroorganizmów

Climate change affects the ecology of microorganisms in both water treatment systems and distribution systems. With

rising temperatures and increasingly extreme weather events, conditions in the water supply network are changing,

creating better opportunities for the growth and multiplication of microorganisms. The presented study hypothesizes

that climate change contributes to an increase in water temperature in the water supply network of the Opole

agglomeration, which in turn affects the quality parameters of water by increasing the number of heterotrophic

bacteria. In the vast majority of water samples with atemperature of up to 15°C, laboratory analysis showed the

presence of these microorganisms, with amaximum value of 50 CFU/1ml. However, in the case of water samples

with atemperature above 15°C, asituation in which the number of microorganisms increased above 100 CFU/1ml

was identified much more frequently. The recorded values do not pose ahealth risk to consumers, but they indicate

acertain trend that allows us to assume the correctness of the adopted hypothesis. Such asituation requires

verification of water disinfection methods in each case.

Keywords: microbiological quality of water, climate change, water supply system, total microbial count

Wstęp

Zmiany klimatyczne mogą wpływać na

ekologię drobnoustrojów, zarówno wukła-

dach uzdatniania wody jak iwsystemach

jej dystrybucji. System zaopatrzenia

wwodę, obejmuje zasoby wodne iujęcia,

infrastrukturę przesyłową, stacje uzdatnia-

nia, zbiorniki magazynowe isystemy dys-

trybucji. Każdy z tych elementów może

mieć istotny wpływ na jakość wody docie-

rającej do konsumentów. Zagwarantowa-

nie właściwej jakości wody do spożycia

wymaga monitorowania parametrów fizy-

kochemicznych i mikrobiologicznych

uzdatnionej wody, ale także odpowiednie-

go zarządzania całym systemem zaopa-

trzenia wwodę. Wraz ze wzrostem tempe-

ratury icoraz bardziej ekstremalnymi zjawi-

skami pogodowymi, warunki wsieci wodo-

ciągowej zmieniają się, stwarzając lepsze

możliwości do wzrostu i namnażania się

drobnoustrojów [1]. Wzrost temperatury

wody, spowodowany wysoką temperaturą

mgr inż. Michał Stojak https://orcid.org/0009-0002-9235-4983 ‒ WiK Opole Sp. zo.o., Opole. Politechnika Opolska, Wydział Mechaniczny,

Katedra Techniki Cieplnej iAparatury Przemysłowej, Opole

dr hab. inż. Iwona Kłosok-Bazan https://orcid.org/0000-0003-1075-0174 ‒ Politechnika Opolska, Wydział Mechaniczny, Katedra Techniki

Cieplnej iAparatury Przemysłowej, Opole.

Adres do korespondencji/ Corresponding author: I.Klosok-Bazan@po.edu.pl

Wpływ zmiany warunków temperaturowych

na wzrost mikroorganizmów wwodzie do picia

– studium przypadku

The effect of changing temperature conditions

on the microorganism growthin drinking water – acase study

MICHAŁ STOJAK, IWONA KŁOSOKBAZAN

DOI 10.36119/15.2025.3.5

W odociągi i kanalizacja/Water supply and sewage

Księga3_25.indb 43Księga3_25.indb 43 20.03.2025 11:39:2420.03.2025 11:39:24

3/2025 www.informacjainstal.com.pl

nad powierzchnią gruntu, może genero-

wać wzrost niektórych drobnoustrojów

w wodzie. Wyższa temperatura wody

wsieci wodociągowej, szczególnie wokre-

sie letnim, w porównaniu do warunków

panujących przez znaczącą cześć roku,

może przyspieszać tempo metabolizmu

mikroorganizmów, prowadząc do ich

szybszego wzrostu inamnażania. Dlatego

pomiar ogólnej liczby mikroorganizmów

jest niezbędny do kompleksowej oceny ja-

kości wody [2]. Parametr ten jest niezwykle

użyteczny wocenie stanu sanitarnego sys-

temu zaopatrzenia w wodę. Co bardzo

istotne, pozwala on wykryć warunki sprzy-

jające rozwojowi mikroorganizmów, m.in.

takie, jak: dłuższe okresy stagnacji wody

w przewodach, obecność tzw. odcinków

martwych, czyli miejsc, gdzie woda nie

przepływa, atakże podwyższone stężenie

substancji odżywczych, które mogą służyć

jako pożywka dla bakterii [3]. Ponadto,

wskaźnik ten pozwala na wykrycie obec-

ności biofilmu – śluzowatej warstwy złożo-

nej z mikroorganizmów i substancji orga-

nicznych, która może tworzyć się na we-

wnętrznych powierzchniach rur [4]. Ze

względu na swoje ograniczenia jako glo-

balnego i unikalnego wskaźnika jakości

wody, pomiar ten powinien być stosowany

jako część wieloparametrowego podejścia

do analizy wzrostu drobnoustrojów wsie-

ciach dystrybucyjnych [5]. Światowa Or-

ganizacja Zdrowia (WHO) nie ustala bez-

pośrednich, sztywnych norm dotyczących

maksymalnej liczby bakterii heterotroficz-

nych wwodzie do picia [6]. Niemniej jed-

nak, zaleca regularne monitorowanie jako-

ści mikrobiologicznej wody, w tym ozna-

czanie liczby bakterii heterotroficznych

oraz przeprowadzanie oceny ryzyka dla

zdrowia publicznego. Jednocześnie zaleca

uzupełnianie wskazanych powyżej badań

monitoringowych oinne parametry mikro-

biologiczne ifizykochemiczne wody, które

w istotny sposób mogą wpływać na jej

bezpieczeństwo. Jeżeli chodzi owymaga-

nia krajowe, to Rozporządzenie Ministra

Zdrowia dotyczące jakości wody przezna-

czonej do spożycia przez ludzi [7], nie

określa konkretnej, maksymalnej dopusz-

czalnej liczby bakterii heterotroficznych

oznaczanych w temperaturze 22°C. Za-

miast tego, dla niniejszego parametru po-

dano jedynie ogólny wymóg: „bez niepra-

widłowych zmian” oraz zalecenie nie prze-

kraczania 100 jtk /1 ml wwodzie wpro-

wadzanej do sieci wodociągowej i200 jtk

/1 ml wkranie konsumenta. Oznacza to,

że wyniki badań mikrobiologicznych po-

winny wykazywać stabilność wczasie. Na-

gły wzrost liczby bakterii heterotroficznych

może świadczyć o pogorszeniu jakości

wody i wymagać dalszych badań oraz

podjęcia odpowiednich działań. Chociaż

dane dotyczące jakości wody do picia

wPolsce są gromadzone przez Państwową

Inspekcję Sanitarną oraz Przedsiębiorstwa

Wodociągów iKanalizacji, uzyskanie kom-

pleksowego i spójnego obrazu występo-

wania bakterii heterotroficznych zostatnich

lat wymaga indywidualnego podejścia,

aprezentowany wniniejszym artykule ma-

teriał jest interesującym studium przypadku.

Metodyka badań

W przeprowadzonych badaniach

poddano analizie statystycznej dane ar-

chiwalne od 2017 do 2023 roku dotyczą-

ce wyników badań ogólnej liczby mikro-

organizmów wtemperaturze 22

C wcza-

sie 72 godzin inkubacji wg PN-EN ISO

6222:2004, w wyselekcjonowanych

punktach pomiarowych. Uwzględniono

również wyniki badań wybranych para-

metrów fizyko-chemicznych oraz innych

parametrów mikrobiologicznych.

Opis obiektu badawczego

Aglomeracja Opole, będąca jednym

zważniejszych ośrodków miejskich woje-

wództwa opolskiego, korzysta z nowo-

czesnego systemu zaopatrzenia wwodę,

który bazuje głównie na zasobach wód

podziemnych. System składa się zdwóch

ujęć wody oraz sieci wodociągowej obej-

mującej zarówno przewody magistrali

przesyłowej, jak isieci rozdzielcze, adłu-

gość przewodów wynosi ponad 400 km.

Pierwsze ujęcie „Zawada” eksploatu-

je wodę zpoziomów czwartorzędowych,

która charakteryzuje się podwyższoną

zawartością żelaza oraz manganu współ-

występujących ze związkami organiczny-

mi. Skład wody wymusza stosowanie pro-

cesów uzdatniania obejmujących takie

procesy jednostkowe jak: napowietrzanie,

koagulację, filtrację idezynfekcję zwyko-

rzystaniem podchlorynu sodu. Stosowane

procesy pozwalają na uzyskanie wody

ojakości zgodnej zRozporządzeniem Mi-

nistra Zdrowia [7].

Drugie ujęcie „Grotowice” zlokalizo-

wane wrejonie opolskiego osiedla Groto-

wice, czerpie wodę zGłównego Zbiorni-

ka Wód Podziemnych nr 333 (GZWP

333). Jest to zbiornik wutworach wapie-

nia muszlowego, który gromadzi wodę

wośrodku szczelinowo-krasowym. Ujmo-

wana woda posiada jakość zgodną zwy-

maganiami określonymi wRozporządze-

niu Ministra Zdrowia [7], zatem woda nie

wymaga uzdatniania, niemniej jednak

wodę charakteryzuje wysoka twardość

sięgająca w skrajnych przypadkach na-

wet 438 mg CaCO

/dm

Woda zujęcia Zawada iGrotowice,

kierowana jest do sieci wodociągowej

zasilając poszczególne dzielnice miasta.

Punkty poboru wody, dla których przepro-

wadzono analizę, opisano w tabeli 1.

Przeanalizowano zarówno punkty zasila-

ne zujęcia Zawada jak ite zasilane zuję-

cia Grotowice. Do analiz wytypowano

także punkty, wktórych dochodzi do wy-

mieszania się wody zobu ujęć. Istotnym

kryterium doboru punktów do analizy była

wartość wieku wody, określona na pod-

stawie symulacji hydraulicznych i jako-

ściowych przeprowadzonych przy użyciu

oprogramowania EPANET.

Omówienie wyników badań

Analiza parametrów fizykochemicz-

nych wody wtłaczanej do sieci zujęć Za-

wada iGrotowice wykazała istotne różni-

ce wjej jakości. Zróżnicowanie to wynika

przede wszystkim z odmiennych warun-

ków hydrogeologicznych oraz specyfiki

naturalnych właściwości eksploatowanych

wód podziemnych, awprzypadku ujęcia

Zawada dodatkowo zwpływu procesów

uzdatniania. Wyniki badań jakości wody

wtłaczanej do sieci wodociągowej zujęć

Zawada i Grotowice zaprezentowano

wtabeli 2.

Wartość pH wody z ujęcia Zawada

wynosi średnio 8,4 i charakteryzuje się

zakresem od 8,0 do 8,5, w przypadku

Grotowic pH wynosi średnio 7,4, zzakre-

sem 7,2–7,6. Utrzymanie odczynu wody

Tabela 1. Zestawienie iopis analizowanych punktów

Ulica Źródło wody Wiek wody [h] Materiał iśrednica rury

Popiełuszki Grotowice 50 żeliwo 150 mm

Wyszomirskiego Grotowice 40 PCW 90 mm

Szarych

Szeregów

Zawada 10 żeliwo 150 mm

Oleska Zawada/Grotowice 40 PE110 mm

Targowa Zawada/Grotowice 30 PE160 mm

Partyzancka/Wrocławska Grotowice 50 PE 160 mm

Budowlanych Zawada/Grotowice (przewaga Zawady) 40 PCW 160 mm

Lipowa Zawada 10 PE 160 mm

Księga3_25.indb 44Księga3_25.indb 44 20.03.2025 11:39:2420.03.2025 11:39:24

www.informacjainstal.com.pl

3/2025

Wodociągi i kanalizacja

wzakresie 6,5–8,0, zgodnie zwytyczny-

mi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)

jest kluczowe, wspiera on bowiem efek-

tywność dezynfekcji, ogranicza korozję

rur, co minimalizuje możliwość wzrostu

biofilmów [13]. Jeżeli chodzi otwardość to

dla wody z Zawady wynosi ona średnio

169 mg CaCO/dm³ (woda średnio twar-

da), natomiast woda zGrotowic jest wodą

twardą (średnia 384 mg CaCO/dm³).

Należy wtym miejscu podkreślić, że jony

wapnia mogą stabilizować strukturę biofil-

mów poprzez wiązanie polimerów ze-

wnątrzkomórkowych produkowanych

przez bakterie, co zwiększa odporność

biofilmów na dezynfekcję [14]. Mętność

wody z Zawady osiąga średnio 0,23

NTU, przy maksymalnej wartości 0,72

NTU, natomiast w Grotowicach średnia

wartość wynosi 0,14 NTU, zmaksimum na

poziomie 0,76 NTU. Stężenie siarczanów

wynosi odpowiednio 71,6 mg/dm³ oraz

100,5 mg/dm³ – obie wartości są znacz-

nie poniżej dopuszczalnego poziomu wy-

noszącego 250 mg/dm³, co świadczy

odobrej jakości chemicznej wody wtym

zakresie. Woda zujęcia Zawada charak-

teryzuje się bardzo niskim poziomem azo-

tanów, poniżej 1,6 mg/dm³, podczas gdy

w Grotowicach stężenie wynosi średnio

30,6 mg/dm³. Wobu przypadkach war-

tości są poniżej dopuszczalnego limitu 50

mg/dm³, niemniej jednak wartość stężenia

azotanów w ujęciu Grotowice wykazuje

tendencję wzrostową. Azotany mogą po-

średnio wpływać na stabilność mikrobiolo-

giczną wody w wodociągach poprzez

dostarczanie składników odżywczych dla

mikroorganizmów, stymulowanie proce-

sów nitryfikacji idenitryfikacji oraz wspie-

ranie rozwoju biofilmów. Wpływ ten jest

szczególnie widoczny w warunkach,

gdzie występują niskie stężenia tlenu lub

wysoka zawartość substancji organicz-

nych. Utrzymanie niskiego poziomu azota-

nów oraz odpowiednie zarządzanie syste-

mem dezynfekcji wydaje się być kluczowe

dla zachowania stabilności mikrobiolo-

gicznej wody [13]. Z kolei w wodach

o wysokiej utlenialności istnieje większe

ryzyko wzrostu bakterii, takich jak Pseudo-

monas spp., które mogą prowadzić do

destabilizacji mikrobiologicznej wody.

Utlenialność wody dla ujęcia Zawada,

wynosi średnio 2,08 mg O

/dm³ imieści

się wdopuszczalnym limicie 5 mg C/dm³.

Zkolei przy obecności żelaza wwodzie,

szczególnie w postaci Fe²

(rozpuszczal-

nej), mogą rozwijać się bakterie żelazowe

[15]. Stężenie żelaza w wodzie z ujęcia

Zawada wynosi średnio 0,04 mg/dm³,

natomiast wGrotowicach jest poniżej 0,04

mg/dm³. W przypadku analizy wpływu

jakości wody wtłaczanej do sieci wodocią-

gowej na mikrobiologiczną stabilność, nie-

zwykle istotnym parametrem jest stężenie

chloru. Średnie stężenie chloru wolnego

wynosiło wZawadzie 0,04 mg Cl/dm³,

natomiast w Grotowicach 0,07 mg Cl/

dm³. Wobu przypadkach wartości te były

znacznie poniżej dopuszczalnego limitu

0,3 mg Cl/dm³.

Jeżeli chodzi oparametry mikrobiolo-

giczne wody wtłaczanej do SZW aglome-

racji Opole, to wyniki analiz zaprezento-

wano w tabeli 3. Woda wtłaczana do

sieci jest stabilna biologicznie. Wanalizo-

wanym okresie najwyższa ogólna liczba

mikroorganizmów w22°C (po 72h) od-

notowana wwodzie wypływającej zuję-

cia Zawada wynosiła zaledwie 3 jtk/1ml,

natomiast dla wody z ujęcia Grotowice

1jtk/1ml. Pozostałe parametry przyjmo-

wały wartość 0.

Liczba mikroorganizmów oznacza-

nych wtemperaturze 22°C wczasie 72 h,

zgodnie zpodejściem Światowej Organi-

zacji Zdrowia (WHO), odnosi się do mi-

kroorganizmów heterotroficznych wystę-

pujących w środowisku wodnym, które

wymagają zewnętrznych źródeł węgla

organicznego jako składnika odżywczego

[16]. Zestawienie wyników dotyczących

tego parametru dla SZW aglomeracji

Opole wzestawieniu zdanymi statystycz-

nymi dotyczącymi temperatury wody pod-

czas poboru zaprezentowano wtabeli 4.

Analiza wyników wykazała zróżnico-

wanie wartości wzależności od lokalizacji

Tabela 2. Najważniejsze parametry fizykochemiczne wody wtłaczanej zujęć Zawada iGrotowice

Tabela 3. Najważniejsze parametry mikrobiologiczne wody wtłaczanej z ujęć Zawada

iGrotowice

Tabela 4. Wyniki badań ogólnej liczby mikroorganizmów wtemperaturze 22°C w czasie 72 h,

wwybranych punktach SZW aglomeracji Opole za lata 2017-2023

Parameter Jednostka

Ujecie Zawada Ujęcia Grotowice

Wartość określona

wRMZ

X Me Min Max S

pH [-] 8,4 8,4 8,0 8,5 0,10 7,4 7,4 7,2 7,6 0,07 6,5 – 9,5

Twardość mg CaCO

/dm

169 164 121 240 22,2 384 377 352 438 21,8 60 – 500

Barwa mg Pt/dm

5,25 5 5 6 0,5 0 0 0 0 0 15

Metność NTU 0,23 0,12 0,10 0,72 0,23 0,14 0,12 0,02 0,76 0,13 1,0

Siarczany mg SO

/dm

71, 6 75 45 100 11, 8 100,5 100 70 125 12,6 250

Azotany mg /dm

< 1,6 0 0 0 0 30,6 31 22,2 42,7 3,8 50

Utlenianość mg C/dm

2,08 2,1 0,62 3,3 0,59 b.d. b.d. b.d. b.d. b.d. 5,0

Żelazo mg Fe/dm

0,04 0,04 0,01 0,1 0,02 <0,04 0 0 0 0 0,2

Mangan mg Mn/dm

< 25 0 0 0 0 <25 0 0 0 0 50

Chlor wolny mg Cl

/dm

0,04 0,03 0,02 0,13 0,03 0,07 0,07 0,02 0,17 0,03 0,3

Parameter Jednostka

Ujęcie Zawada Ujęcia Grotowice Wartość

określona

wRMZ

X Me Min Max S

Ogólna liczba mikroorgani-

zmów w22

C (po 72h)

jtk/1ml 2 2 1 3 1,4 1 1 1 1 0 100

Bakterie zgrupy coli jtk/100ml 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Escherichia coli jtk/100ml 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Enterokoki jtk/100ml 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

wartość zalecana przez Ministra Zdrowia

Ulica

(źródło wody: G-Grotowice, Z-Zawada)

Temperatura

wody [

Wiek wody

[h]

Ogólna liczba

mikroorganizmów w22

X Min Max X Me Min Max S

Popiełuszki (G) 13,2 7, 5 19,2 50 10 2 0 170 26

Wyszomirskiego (G) 12,4 7, 3 19,0 40 1 0 0 9 1

Szarych Szeregów (Z) 13,4 8,8 19,3 10 6 2 0 65 12

Oleska (Z/G) 15,7 10,5 27, 0 40 17 4 0 300 46

Targowa (Z/G) 14,5 6,4 22,5 30 7 2 0 82 14

Partyzancka/Wrocławska (G) 14,2 6,7 24,3 50 10 3 0 86 18

Budowlanych (Z/G) 15,9 7, 8 24,5 40 53 20 0 300 72

Lipowa (Z) 13,6 4,5 22,7 10 6 3 0 38 8

Księga3_25.indb 45Księga3_25.indb 45 20.03.2025 11:39:2420.03.2025 11:39:24

3/2025 www.informacjainstal.com.pl

oraz źródła pochodzenia wody. Najwyż-

szą medianę liczby mikroorganizmów od-

notowano wpunkcie Budowlanych (Z/G)

(Me = 20), natomiast najniższą wpunkcie

Wyszomirskiego (G) (Me = 1). Wartości

maksymalne ogólnej liczby mikroorgani-

zmów wskazują na występowanie okreso-

wych wzrostów, przy czym najwyższą

wartość zaobserwowano na ulicach Ole-

ska (Z/G) oraz Budowlanych (Z/G) (300

jtk/ml). Zróżnicowanie wieku wody wpo-

szczególnych punktach (od 10 do 50 h)

oraz jej temperatury (zakres od 4,5 do

27,0°C) może wskazywać na wpływ tych

czynników na dynamikę mikrobiologiczną

w sieci. Wyniki te podkreślają istotność

monitoringu mikrobiologicznego, w kon-

tekście zapewnienia wysokiej jakości wody

wodociągowej, szczególnie w okresie

podwyższonych temperatur zewnętrznych.

Biorąc pod uwagę dane przestawione

wtabeli 4 oraz definiując biologiczną sta-

bilność wody jako zdolność do utrzymania

jakości mikrobiologicznej od momentu

uzdatnienia aż do punktu konsumpcji [17],

należy zwrócić uwagę na fakt, że wdwóch

punktach pomiarowych zdolność ta zosta-

ła naruszona. Oba punkty łączy ze sobą

fakt, że wiek wody jest stosunkowo wysoki

i wynosi 40 h oraz fakt, że punkty te są

zasilane wodą zmieszaną z obu źródeł.

Analizując wiek wody w pozostałych

punktach sieci wodociągowej stwierdzo-

no, że dla wody zujęcia Grotowice, wiek

wody nie wpływał tak istotnie na odnoto-

wany poziom mikroorganizmów, pomimo

faktu, że woda charakteryzowała się pod-

wyższonym stężeniem azotanów. Zgodnie

z wnioskami z badań Sokołowskiej i in.

[18] przeanalizowano poziom fosfora-

nów, które wwodzie zujęcia Zawada były

identyfikowane w stężaniach nie więk-

szych niż 0,08 mg/dm

. Woda ta wyka-

zuje też utlenialność na poziomie 2 mgO

. Obecność organicznych i nieorga-

nicznych substancji odżywczych nawet

wniewielkich stężaniach może determino-

wać potencjał wzrostu bakterii wwodzie.

Inie ma tu znaczenia fakt obecności chlo-

ru. Wyniki badań pokazują, że nawet przy

stężeniach chloru resztkowego na pozio-

mie 0,6–1 mg/l liczba bakterii heterotro-

ficznych może sięgać 10–50 jtk/1ml

[19,20]. Wyniki wielu badań [1,5,21] pod-

kreślają konieczność zarządzania tempe-

raturą wody w systemach dystrybucji

w celu ograniczenia wzrostu bakterii

i utrzymania odpowiedniej jakości mikro-

biologicznej wody do picia. Badania Le-

Chevallier iin. [22] wskazują, że tempera-

tura wody w systemach dystrybucji jest

kluczowym czynnikiem wpływającym na

wzrost bakterii heterotroficznych. W tem-

peraturze 15–25°C metabolizm bakterii

jest najbardziej aktywny, co sprzyja ich

namnażaniu. Również WHO [16] podkre-

śla, że wzrost temperatury powyżej 15°C

może zwiększać ryzyko wzrostu liczby mi-

kroorganizmów heterotroficznych, szcze-

gólnie wsystemach zbiofilmami.

Przeanalizowano zatem dostępne

dane pod kontem wpływu temperatury

wody w sieci wodociągowej na wzrost

mikroorganizmów identyfikowanych

wtemperaturze 22°C. Wyniki badań za-

prezentowano na rysunku 1.

Wyniki badań jednoznacznie wskazu-

ją na fakt, że wyższa temperatura wody

(powyżej 15°C) koreluje ze wzrostem

liczby mikroorganizmów w wodzie.

Wszczególności, wprzedziale 15–25°C,

obserwuje się wzrost liczby mikroorgani-

zmów, co może wynikać zbardziej sprzy-

jających warunków dla metabolizmu ipo-

działu komórkowego bakterii heterotro-

ficznych. Przy wyższych temperaturach

(powyżej 20°C) obserwuje się większą

zmienność w liczbie mikroorganizmów

(od kilku do ponad 300 jtk/1ml). Wynika

to najprawdopodobniej zlokalnych różnic

wskładzie chemicznym wody oraz pozo-

stałości środka dezynfekującego. Im bliżej

ujęcia wody tym ten efekt jest bardziej wi-

doczny. W niższych temperaturach

(<10°C) liczba analizowanych mikroor-

ganizmów pozostaje na niskim poziomie,

co jest zgodne zopisywanym wliteraturze

[23] ograniczeniem wzrostu bakterii

wchłodniejszych warunkach.

Temperatura wody w sieci wodocią-

gowej jest ściśle związana ztemperaturą

gruntu, w którym instalacja jest posado-

wiona. Jeżeli chodzi ogrunt to pole tem-

peratury w strefie przypowierzchniowej

gruntu jest dość dobrze rozpoznane zpo-

wodu ważnej roli, jaką odgrywa tempera-

tura wrolnictwie ibudownictwie [8–10].

Temperatura gruntu na głębokości 1,5 m

wPolsce zmienia się wzależności od pory

roku, ale wahania te są znacznie mniejsze

niż na powierzchni. Wzakresie głęboko-

ści, istotnych z punktu widzenia posado-

wienia sieci wodociągowych, grunt działa

jako bufor termiczny, zmniejszając ampli-

tudę wahań temperatury w porównaniu

do strefy przypowierzchniowej. Niemniej

jednak zimą temperatura na głębokości

1,5 m jest zazwyczaj dodatnia, wahając

się wprzedziale około 4-8°C, wzależno-

ści od regionu i struktury gleby, a latem

temperatura wzrasta iutrzymuje się zwykle

wgranicach 10-16°C. Wiosną ijesienią

temperatury w gruncie zmieniają się po-

woli, osiągając wartości pośrednie mię-

dzy latem, a zimą. Amplitudy rocznych

wahań temperatury na głębokości 1,5 m

są znacznie mniejsze w porównaniu do

powierzchni gruntu iwynoszą zwykle oko-

ło 5-8°C [11]. Dzieje się tak dlatego, że

grunt działa jak swoisty „akumulator cie-

pła”. Wciągu dnia pochłania on energię

słoneczną, awnocy ją oddaje, co powo-

duje, że zmiany temperatury są bardziej

wygładzone. Należy również zwrócić

uwagę na fakt, że amplituda sezonowych

wahań temperatury gruntu zależy nie tylko

od głębokości, ale iod rodzaju pokrycia

powierzchni gruntu. Fluktuacje temperatu-

ry gruntu pod trawnikiem są łagodniejsze,

niż te w przypadku powierzchni asfalto-

wych [11].

Na rysunku 2 zaprezentowano tem-

peratury gruntu pod trawnikiem i parkin-

giem dla trzech dowolnie wybranych dni

letnich dla trzech różnych głębokości po-

miaru. Temperatura gruntu pod parkin-

giem, na głębokości 2 m, dla wybranych

do analizy dni, była ponad 40% wyższa

od tej odnotowanej pod trawnikiem.

Zgodnie z zaleceniami normy PN-B-

10725 [12] przewody powinny być ukła-

dane poniżej strefy przemarzania gruntu,

co w Polsce wynosi od 0,8 do 1,4 m

Rysunek 1.

Zależność ogól-

nej liczby

mikroorgani-

zmów

wwodzie SZW

aglomeracji

Opole od jej

temperatury

wtrakcie pobie-

rania próbek

Księga3_25.indb 46Księga3_25.indb 46 20.03.2025 11:39:2420.03.2025 11:39:24

www.informacjainstal.com.pl

3/2025

Wodociągi i kanalizacja

w zależności od regionu. Zatem można

przypuszczać, że temperatura powietrza

pośrednio, a temperatura gruntu bezpo-

średnio, będą oddziaływały na temperatu-

rę wody wprzewodach wodociągowych.

Co istotne, maksimum temperatury gruntu

na głębokości, na której posadowione są

przewody wodociągowe występuje zwy-

kle z pewnym przesunięciem czasowym

wodniesieniu do odnotowywanego mak-

simum temperatury powietrza.

Podsumowanie

Wpływ temperatury powietrza (igrun-

tu) na temperaturę wody wsieci wodocią-

gowej, a w konsekwencji na ryzyko na-

mnażania się bakterii heterotroficznych,

nie był dotychczas szeroko analizowany

wkontekście zmieniających się warunków

klimatycznych w Polsce. Coraz częściej

odnotowywane i utrzymujące się przez

dłuższy czas wysokie temperatury powie-

trza, wskazują na wzrastającą wagę tego

problemu. Konieczność jego szczegóło-

wego rozpoznania w odniesieniu do lo-

kalnych warunków wydaje się niezmiernie

ważna dla utrzymania bezpieczeństwa

mikrobiologicznego wody do picia.

W odpowiedzi na te wyzwania pla-

nowane jest rozszerzenie zakresu badań,

obejmujące dodatkowe aglomeracje, co

pozwoli na lepsze zrozumienie regional-

nych uwarunkowań. Ponadto, zamierza

się przeprowadzić szczegółową identyfi-

kację szczepów bakterii odpowiedzial-

nych za wzrost liczebności mikroorgani-

zmów obserwowany wniniejszym bada-

niu. Taki kierunek badań umożliwi pełniej-

sze poznanie mechanizmów wzrostu mi-

kroorganizmów wsystemach wodociągo-

wych wwarunkach zmieniającego się kli-

matu, a także pozwoli na opracowanie

skutecznych strategii zarządzania jakością

wody do picia.

LITERATURA

[1] Swinamer, R.; Anderson, L.E.; Redden, D.;

Bjorndahl, P.; Campbell, J.; Krkošek, W.H.;

Gagnon, G.A. Climate-Driven Increases in

Source Water Natural Organic Matter: Impli-

cations for the Sustainability of Drinking Water

Treatment. Environ. Sci. Technol. 2024, 58,

11958–11969, doi:10.1021/acs.est.4c01894.

[2] Dąbrowski, W.; Dąbrowska, B. Intensyfikowa-

nie procesów produkcji wody bezpiecznej

mikrobiologicznie. Instal 2012, 6, 37–41.

[3] Kowalska, B.; Kowalski, D.; Suchorab, P.; Iwa-

nek, M. Problem wtórnego zanieczyszczenia

wody wwybranym wodociągu wiejskim. Instal

2016, 7/8, 58–61.

[4] Biedroń, I.; Traczewska, T.M. Ekologiczny

aspekt biofilmu wsystemie dystrybucji wody do

picia. Instal 2016, 2, 46–49.

[5] Carabin, A.; Cassivi, A.; Dorea, C.; Rodriguez,

M.; Huot, C. Heterotrophic plate counts (HPC)

in drinking water distribution systems: Acom-

prehensive review and meta-analysis. Water

Qual. Res. J. 2024, 59, 126–158,

doi:10.2166/wqrj.2024.027.

[6] World Health Organization Guidelines for

drinking-water quality: Fourth edition incorpo-

rating the first and second addenda.; Geneva,

Switzerland, 2022;

[7] Ministerstwo Zdrowia Rozporządzenie Mini-

stra Zdrowia zdnia 7 grudnia 2017 r. wspra-

wie jakości wody przeznaczonej do spożycia

przez ludzi; 2017;

[8] WU, J.-H.; TANG, C.-S.; SHI, B.; GAO, L.;

JIANG, H.-T.; DANIELS, J.L. Effect of Ground

Covers on Soil Temperature in Urban and Rural

Areas. Environ. Eng. Geosci. 2 014, 20, 225–

237, doi:10.2113/gseegeosci.20.3.225.

[9] Oleskowicz-Popiel, C.; Wojtkowiak, J. Natural-

ne pole temperatury gruntu. Ciepłownictwo,

Ogrzew. Went. 2012, 43, 205–209.

[10] Kapuścinski, J. Próba określenia warunków ter-

micznych gleby temperaturą powietrza. Rocz.

Glebozn. 1991, T.

[11] Biernacka, B. Badania doświadczalne natural-

nego pola temperatury gruntu, Politechnika

Białostocka : Białystok, 2006.

[12] Norma PN-B-10725:Podstawowe Wymaga-

nia dla Sieci Wodociągowych;

[13] Łebkowska, M.; Pajor, E.; Rutkowska-Naroż-

niak, A.; Kwietniewski, M.; Wąsowski, J.;

Kowalski, D. Badania nad rozwojem mikroor-

ganizmów w przewodach wodociągowych

zżeliwa sferoidalnego zwykładziną cemento-

wą. Ochr. Sr. 2 011 , 33, 9–13.

[14] Flemming, H.-C.; Wingender, J. The biofilm

matrix. Nat. Rev. Microbiol. 2010, 8, 623–

633, doi:10.1038/nrmicro2415.

[15] Matuszewska, R.; Guśpiel, A. Biofilm

w wewnętrznych systemach wodociągowych

– zagrożenia mikrobiologiczne i wpływ na

jakość wody. Instal 2024, 7–8, 38–43.

[16] WHO Guidelines for drinking-water quality –

first addendum to third edition 2006.

[17] Prest, E.I.; Hammes, F.; van Loosdrecht, M.C.M.;

Vrouwenvelder, J.S. Biological Stability of Drin-

king Water: Controlling Factors, Methods, and

Challenges. Front. Microbiol. 2016, 7,

doi:10.3389/fmicb.2016.00045.

[18] Sokołowska, A.; Olańczuk-Neyman, K. Bada-

nia zmian jakości mikrobiologicznej wody

wsieci wodociągowej aglomeracji trójmiejski.

Ochr. Sr. 2009, 31, 15–19.

[19] Reasoner, D.J.; Geldreich, E.E. A new medium

for the enumeration and subculture of bacteria

from potable water. Appl. Environ. Microbiol.

1985, 49, 1–7, doi:10.1128/aem.49.1.1-

7.1985.

[20] Szewzyk, U.; Szewzyk, R.; Manz, W.; Schle-

ifer, K.-H. Microbiological Safety of Drinking

Water. Annu. Rev. Microbiol. 2000, 54,

81–127, doi:10.1146/annurev.micro.54.1.81.

[21] Agudelo-Vera, C.; Avvedimento, S.; Boxall, J.;

Creaco, E.; de Kater, H.; Di Nardo, A.; Djukic,

A.; Douterelo, I.; Fish, K.E.; Iglesias Rey, P.L.; et

al. Drinking Water Temperature around the

Globe: Understanding, Policies, Challenges

and Opportunities. Water 2020, 12, 1049,

doi:10.3390/w12041049.

[22] Chowdhury, S. Heterotrophic bacteria in drin-

king water distribution system: areview. Environ.

Monit. Assess. 2012, 184, 6087–6137,

doi:10.1007/s10661-011-2407-x.

[23] van der Wielen, P.W.J.J.; Dignum, M.; Donocik,

A.; Prest, E.I. Influence of Temperature on

Growth of Four Different Opportunistic Patho-

gens in Drinking Water Biofilms. Microorgani-

sms 2023, 11 , 1574, doi:10.3390/microorga-

nisms11061574.

Rysunek 2.

Temperatura gruntu na różnych głębokościach

dla trzech wybranych dni w okresie letnim:

A– przy powierzchni gruntu; B – na głębokości

1 m; C – na głębokości 2 m, opracowanie wła-

sne woparciu o[11]

Księga3_25.indb 47Księga3_25.indb 47 20.03.2025 11:39:2420.03.2025 11:39:24