www.informacjainstal.com.pl 2/2025

Wodociągi i kanalizacja

System zbiorowego zaopatrzenia wwodę (SZZW) jest częścią infrastruktury krytycznej aglomeracji miejskich, które-

go sprawność ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa państwa ijego obywateli. Podczas sytuacji kryzyso-

wych, takich jak: awarie techniczne, skażenia, klęski żywiołowe czy akty terrorystyczne istnieje konieczność urucho-

mienia alternatywnych metod zaopatrzenia wwodę. Zapewnienie ciągłości dostaw wody wwarunkach kryzyso-

wych wymaga odpowiedniego przygotowania się do takiego zdarzenia, oszacowania realnego zapotrzebowania

na wodę, wskazania awaryjnych źródeł wody oraz zapewnienia odpowiednich środków do jej dystrybucji. Raport

NIK-uz2023 roku nt. zapewnienia bezpieczeństwa zaopatrzenia wwodę na wypadek wystąpienia sytuacji kryzy-

sowych, wskazuje, że polskie gminy ze względu na brak odpowiednich zasobów oraz środków nie są przygotowa-

ne do kryzysowych dostaw wody. Wpracy zaproponowano wykorzystanie zapasów wody zgromadzonych wsie-

ciowych zbiornikach wodociągowych wcelu zapewnienia dostawy wody podczas wystąpienia sytuacji kryzysowej.

Słowa kluczowe: sytuacja kryzysowa, zbiorniki wodociągowe, pojemność awaryjna

The collective water supply system (CWSS) is part of the critical infrastructure of urban agglomerations, the efficiency

of which is crucial for the security of the state and its citizens. During crisis situations, such as technical failures,

contamination, natural disasters or acts of terrorism, there is aneed to launch alternative water supply methods.

Ensuring the continuity of water supply in crisis conditions requires appropriate preparation for such an event,

estimating the real demand for water, indicating emergency water sources and providing appropriate means for its

distribution. The NIK report of 2023 on ensuring the security of water supply to selected local government units in the

event of crisis situations indicates that Polish municipalities are not prepared for crisis water supplies due to the lack of

appropriate resources and means. The paper proposes the possibility of using water stored in the water network tank

to ensure water supply in emergency situations.

Keywords: crisis situation, water supply tanks, emergency capacity

Wprowadzenie

Zgodnie z ustawą [21] przedsiębior-

stwa wodociągowe mają obowiązek za-

pewnienia ciągłej iniezawodnej dostawy

do konsumentów wody o odpowiedniej

jakości, wodpowiedniej ilości, pod odpo-

wiednim ciśnieniem i w dowolnej chwili

czasu. Aktualnym wyzwaniem dla każde-

go przedsiębiorstwa wodociągowego jest

dostawa wody podczas wystąpienia sytu-

acji kryzysowych, wktórych uszkodzeniu

ulega system zbiorowego zaopatrzenia

wwodę (SZZW). Przez sytuację kryzyso-

wą rozumie się takie zdarzenia jak: ekstre-

malne zjawiska pogodowe, konflikty

zbrojne, ataki terrorystyczne czy awarie

techniczne. W przypadku zajścia tych

zdarzeń konieczne jest zapewnienie

mieszkańcom alternatywnego systemu

dostawy wody zdatnej do spożycia. Lud-

ność dotknięta klęską ma prawo do ochro-

ny i pomocy, zapewnienia podstawo-

wych warunków godnego życia oraz do-

stępu do bezpiecznej wody. Według zale-

ceń przedstawionych w„Karcie humani-

tarnej” [11] oraz rekomendacji WHO [23]

pierwszymi działaniami podczas wystą-

pienia sytuacji kryzysowej związanej

zbrakiem dostawy wody zsieci wodocią-

gowej jest: zidentyfikowanie nowego źró-

dła wody, ustalenie wymaganej ilości

wody oraz opracowanie systemu jej dys-

trybucji poza siecią wodociągową. Wy-

bór nowego źródła wody powinien

uwzględniać jego dostępność, bezpie-

czeństwo, bliskość względem zaopatry-

wanego obszaru oraz stabilność mikro-

biologiczną wody [11]. Wskazane powy-

żej standardy mają na celu uchronić oso-

by poszkodowane przed spożyciem

wody onieodpowiedniej jakości lub bra-

kiem wody, co może być przyczyną po-

ważnych problemów zdrowotnych,

awekstremalnych sytuacjach prowadzić

do śmierci.

Sposób zapewnienia awaryjnego za-

opatrzenia w wodę wynika głównie

zmożliwości technicznych oraz posiada-

nych zasobów przez przedsiębiorstwo

wodociągowe i może być realizowane

poprzez m.in.: wykorzystanie ujęć rezer-

wowych, zapasu wody zgromadzonej

wzbiornikach wodociągowych czy dys-

trybucję wody butelkowanej i workowa-

nej [2,12,14,18]. Przeprowadzona

w2023 roku przez NIK kontrola dotyczą-

ca zapewnienia bezpieczeństwa zaopa-

trzenia wwodę wybranych jednostek sa-

morządu terytorialnego na wypadek

mgr inż. Magdalena Stręk https://orcid.org/0009-0008-5262-4575, prof. dr hab. inż. Janusz R. Rak https://orcid.org/0000-0001-7713-5841,

dr inż. Izabela Piegdoń https://orcid.org/0000-0003-1094-4569 ‒ Politechnika Rzeszowska.

Autor do korespondencji/ Corresponding author: Janusz Rak e-mail: rakjan@prz.edu.pl

Metoda wyznaczania pojemności awaryjnej

sieciowego zbiornika wodociągowego

Method for determining the emergency capacity of the water network tank

MAGDALENA STRĘK, JANUSZ R. RAK, IZABELA PIEGDOŃ

DOI 10.36119/15.2025.2.6

W odociągi i kanalizacja/Water supply and sewage

2/2025 www.informacjainstal.com.pl

wystąpienia sytuacji kryzysowych [15]

wykazała wiele nieprawidłowości w tym

zakresie. Do głównych zarzutów stawia-

nych przez NIK należy zaliczyć brak aktu-

alnych i kompletnych wyliczeń odnośnie

do bilansu kryzysowego zapotrzebowa-

nia wwodę oraz brak odpowiednich za-

sobów możliwych do wykorzystania pod-

czas kryzysu. Ponadto NIK wskazał, że

w żadnej z kontrolowanych gmin nie

utrzymywano w stanie sprawności ujęć

rezerwowych. Dodatkowo stwierdzono,

że przedsiębiorstwa wodociągowe nie

posiadały zapasów wody butelkowanej

lub jej ilości były niewystarczające do za-

pewnienia nawet dobowego fizjologicz-

nego zapotrzebowania na wodę. Tylko

jedno przedsiębiorstwo dysponowało au-

tomatyczną paczkowarką do dozowania

ipaczkowania wody wworeczki foliowe,

której wydajność pozwalała na pokrycie

w26% poziomu dobowego fizjologiczne-

go zapotrzebowania na wodę. Również

wykorzystanie zapasów wody zgroma-

dzonych w zbiornikach wodociągowych

wwiększości gmin okazało się niemożliwe

wwyniku braku wyposażenia zbiorników

winstalację do poboru wody przez becz-

kowozy. W kontrolowanych jednostkach

nie zabezpieczono również odpowiedniej

liczby środków do transportu idystrybucji

wody. Główną przyczyną niewłaściwej

organizacji dostaw wody w sytuacjach

kryzysowych wgminach był brak ustalo-

nych standardów działania wtym zakresie

[15]. Obowiązujące wówczas przepisy

prawne nie precyzowały wytycznych do-

tyczących realizacji dostaw wody oraz

obowiązków gmin iprzedsiębiorstw wo-

dociągowych wwarunkach kryzysowych.

Kluczowym aspektem skutecznego

systemu zapewnienia bezpieczeństwa do-

stawy wody w warunkach kryzysowych,

jest możliwość wykorzystania wpełni po-

siadanych zasobów m.in.: zbiorników wo-

dociągowych, studni awaryjnych czy ujęć

rezerwowych. W sytuacji, kiedy nie jest

możliwe dostarczenie wody za pośrednic-

twem sieci wodociągowej, konieczne jest

zidentyfikowanie izabezpieczenie nowe-

go źródła wody oraz opracowanie alter-

natywnego sposobu jej dostawy. Szcze-

gólne znaczenie wrealizacji kryzysowego

zaopatrzenia wwodę odgrywa potencjał

związany z wykorzystaniem wody zgro-

madzonej wzbiornikach wodociągowych

[18]. Według Raportu [15] zapas wody

znajdującej się wzbiornikach istotnie wpły-

nął na poprawę bezpieczeństwa dostawy

wody wkontrolowanych miastach.

Celem pracy jest opracowanie metody

wyznaczania pojemności awaryjnej sie-

ciowych zbiorników wodociągowych

oraz wykorzystania zgromadzonej wnich

wody do zaopatrywania ludności wwodę

zdatną do spożycia podczas wystąpienia

sytuacji kryzysowej.

Wyznaczenie pojemności

sieciowych zbiorników

wodociągowych

Sieciowe zbiorniki wodociągowe od-

grywają istotną rolę w funkcjonowaniu

SZZW. Obiekty te umożliwiają magazy-

nowanie wody wokresie zmniejszonego

poboru oraz wspomaganie dostawy

w okresie jej zwiększonego zapotrzebo-

wania. Dodatkowo stabilizują ciśnienie

w sieci wodociągowej oraz gromadzą

rezerwę (zapas) wody na cele przeciw-

pożarowe iawaryjne [7,24].

Pojemność całkowita zbiornika wodo-

ciągowego jest sumą jego pojemności

cząstkowych: użytkowej (wyrównawczej)

oraz pojemności asekuracyjnej, w skład

której wchodzi pojemność przeznaczona

na wypadek awarii lub pożaru [7,24]:

= V

+ Vas (1)

gdzie:

– całkowita pojemność zbiornika

wodociągowego [m

– pojemność wyrównawcza zbior-

nika wodociągowego [m

– pojemność asekuracyjna zbiorni-

ka wodociągowego [m

Wobliczeniach zbiornika uwzględnia

się zawsze większą wartość spośród po-

jemności przeciwpożarowej i awaryjnej

[7,24]:

= max (V

, V

) (2)

gdzie:

– objętość przeciwpożarowa zbior-

nika wodociągowego [m

– objętość awaryjna zbiornika

wodociągowego [m

Pojemność wyrównawczą przezna-

czoną na wyrównywanie nierównomier-

ności rozbiorów wody oblicza się na pod-

stawie bilansu dopływu iodpływu wody ze

zbiornika. Pojemność przeciwpożarowa

określona jest wRozporządzeniu [16] iza-

leży od liczby mieszkańców jednostki

osadniczej. Pojemność awaryjna tzw. re-

zerwa bezpieczeństwa to objętość wody

zalecana w celu zapewnienia ciągłości

dostawy wody, podczas przestojów kon-

serwacyjnych lub sytuacji kryzysowych,

takich jak: awarie wodociągów, przerwy

wdostawie prądu czy podczas wystąpie-

nia klęsk żywiołowych. Ze względu na

brak jednolitych wytycznych, ustalenie tej

pojemności wywołuje wiele kontrowersji.

Wliteraturze istnieją różne podejścia doty-

czące wyznaczania pojemności zbiorni-

ków wodociągowych [6,10,13,17]. Więk-

szość autorów odnosi się do przyjmowa-

nia całkowitej pojemności zbiornika V

bez uwzględniania jego poszczególnych

pojemności. Wielkości te nie są jedno-

znaczne iwynoszą 30-35 % Q

maxd

pro-

ponowane wpracach [6,17], 50 % Q

maxd

podawane wpublikacji [13] oraz 100 %

maxd

zalecane w pracy [10]. Różnica

poglądów dotyczy również wyznaczania

samej objętości awaryjnej zbiorników wo-

dociągowych. Autorzy prac [8,9,13,23]

oraz wytyczne [3,5,19,22,24] proponują

różne metody wyznaczania tego rodzaju

pojemności lub wskazują bezpośrednio na

przyjmowanie określonej wielkości pojem-

ności awaryjnej. Według [9] dla wodocią-

gów zaopatrujących jednostki osadnicze

liczące od 20-150 tys. mieszkańców icza-

sie trwania awarii wynoszącym 6-8 go-

dzin pojemność awaryjną powinno się

przyjmować na poziomie 25-35% Q

maxd

Taki sam zakres zaproponowano wpracy

[13]. W pracy [8] podano, że wkrajach

uprzemysłowionych objętość awaryjna

przyjmowana jest na poziomie do 30%

maxd

. Dodatkowo, jej autor zwrócił rów-

nież uwagę na fakt, że w wielu krajach

obserwuje się stałą tendencję do powięk-

szania objętości asekuracyjnej zbiornika

ze względu na korzystne ograniczanie

negatywnych skutków awarii SZZW. Wy-

tyczne kanadyjskie [5] zalecają przyjęcie

objętości awaryjnej równej 25% sumy po-

jemności przeciwpożarowej iwyrównaw-

czej lub 15% Q

śrd

lub 40% Q

śrd

wprzy-

padku braku pojemności przeciwpożaro-

wej. Według amerykańskich wytycznych

projektowych [3] objętość rezerwowa po-

winna wynosić 100% Q

śrd

. Zalecenia obo-

wiązujące wRepublice Czeskiej wskazują

na przyjmowanie rezerwy awaryjnej rów-

nej 50% Q

dmax

[19], astandardy obowią-

zujące we Francji i Afryce Południowej

[22] rekomendują przyjmowanie pojem-

ności awaryjnej na poziomie 200% Q

śrd

Norma 1508 zaleca przyjęcie rezerwy

bezpieczeństwa na podstawie oceny ry-

zyka iprzypuszczalnego czasu wystąpie-

nia usterek magistrali zasilającej, urządzeń

na ujęciu wody zasilającej, pompowni

i systemu sterowania oraz skutków takich

uszkodzeń. Dodatkowo zaleca powięk-

szenie rezerwy bezpieczeństwa jeśli sys-

tem dystrybucji wody ma być stosowany

do dostarczania wody na cele przeciwpo-

żarowe [24].

Tak duże rozbieżności dotyczące obli-

czania rezerwy awaryjnej oraz brak jed-

noznacznych wytycznych powoduje, że

www.informacjainstal.com.pl 2/2025

Wodociągi i kanalizacja

zbiorniki wodociągowe projektowane są

bez uwzględnienia tego rodzaju pojem-

ności. Należy zwrócić uwagę na fakt, że

funkcja magazynowania wody może zo-

stać skutecznie wykorzystana jako zasób

wody zdatnej do spożycia w sytuacjach

kryzysowych. Woda zgromadzona wsie-

ciowych zbiornikach wodociągowych sta-

nowi łatwo dostępne źródło wody, ood-

powiedniej jakości mikrobiologicznej, co

pozwala na jej wykorzystanie już wpierw-

szej dobie kryzysu. Dostawa wody ze

zbiornika może być realizowana przez

określony przedział czasu, zależny od

objętości zgromadzonej wnim wody, dla-

tego uwzględnienie pojemności awaryjnej

może przyczynić się do zwiększenia bez-

pieczeństwa dostaw wody w sytuacjach

kryzysowych.

Metodyka badań

Zapotrzebowanie na wodę

wsytuacji kryzysowej

Proponowana koncepcja dotyczy wy-

znaczenia pojemności awaryjnej zbiorni-

ka wodociągowego oraz wykorzystania

zgromadzonej w nim wody jako źródła

dostawy dla mieszkańców podczas wy-

stąpienia sytuacji kryzysowych. W celu

realizacji kryzysowego zaopatrzenia

wwodę proponuje się pobór wody zwy-

typowanego sieciowego zbiornika wodo-

ciągowego do beczkowozu oraz jej dys-

trybucję do wybranych punków czerpal-

nych znajdujących się na terenie miasta.

Wytypowany zbiornik zostaje odłączony

od sieci wodociągowej w ciągu pierw-

szych godzin wystąpienia sytuacji kryzy-

sowej, aby zabezpieczyć zgromadzony

w nim zapas wody. Pozostałe zbiorniki

sieciowe pracują bez zmian wcelu stabili-

zacji ciśnienia, aż do wyczerpania zapa-

sów wody znajdującej się wsystemie wo-

dociągowym.

Jednostkowe zapotrzebowanie na

wodę podczas sytuacji kryzysowej przyję-

to na podstawie międzynarodowych wy-

tycznych [1,2, ] wktórych wyróżniono:

l fizjologiczne zapotrzebowanie na

wodę: q

= 2,5 [dm

/(M∙d)] – ilość

wody przeznaczona do spożycia (ilość

wody, która pokrywa potrzeby nie-

zbędne do przetrwania organizmu),

l minimalne zapotrzebowanie na wodę:

= 7,5 [dm

/(M∙d)] – ilość wody

przeznaczona do spożycia ina pod-

stawowe praktyki higieniczne,

l niezbędne zapotrzebowanie na

wodę: q

= 15 [dm

/(M∙d)] – ilość

wody przeznaczona do spożycia

oraz podstawowe praktyki higienicz-

ne igotowanie.

Zapotrzebowanie na wodę wsytuacji

kryzysowej wstopniu fizjologicznym, mini-

malnym oraz niezbędnym wyznaczono

na podstawie wzorów (3)-(5):

= q

· LM (3)

= q

· LM (4)

= q

· LM (5)

gdzie,

– zapotrzebowanie na wodę wsytu-

acji kryzysowej na poziomie fizjo-

logicznym [m

/d],

– zapotrzebowanie na wodę wsytu-

acji kryzysowej na poziomie mini-

malnym [m

/d],

– zapotrzebowanie na wodę wsytu-

acji kryzysowej na poziomie nie-

zbędnym [m

/d],

–

jednostkowe fizjologiczne zapo-

trzebowanie na wodę w czasie

kryzysu 2,5 [dm

/(M∙d)],

–

jednostkowe minimalne zapotrze-

bowanie na wodę wczasie kryzy-

su 7,5 [dm

/(M∙d)],

–

jednostkowe niezbędne zapotrze-

bowanie na wodę wczasie kryzy-

su 15 [dm

/(M∙d)],

LM – liczba mieszkańców.

Ocenę czasowych możliwości dosta-

wy wody ze zbiornika zuwzględnieniem

zapotrzebowania na wodę w stopniu fi-

zjologicznym, minimalnym i niezbędnym

wyznaczono według formuł:

(6)

(7)

(8)

gdzie,

– czas pokrycia dostawy wody ze

zbiornika wodociągowego dla

fizjologicznego zapotrzebowania

na wodę [d],

– czas pokrycia dostawy wody ze

zbiornika wodociągowego dla

minimalnego zapotrzebowania na

wodę [d],

– czas pokrycia dostawy wody ze

zbiornika wodociągowego dla

niezbędnego zapotrzebowania

na wodę [d],

– objętość wody zgromadzona

wzbiorniku.

Jednym zwarunków przy stosowaniu

proponowanej metody jest konieczność

posiadania przez wytypowany zbiornik

instalacji do poboru wody przez beczko-

wozy. Równie ważnym aspektem jest dys-

ponowanie odpowiednią liczbą środków

transportu do dystrybucji wody zgroma-

dzonej wzbiorniku. Podczas sytuacji kry-

zysowej priorytetem jest zaopatrzenie

wwodę mieszkańców wjak najkrótszym

czasie oraz zapewnienie ilości wody po-

zwalającej na funkcjonowanie w czasie

trwania sytuacji kryzysowej.

W celu wyznaczenia objętości awa-

ryjnej zbiornika wodociągowego zapro-

ponowano formułę uwzględniającą jed-

nostkowe kryzysowe zapotrzebowanie na

wodę dla mieszkańców oraz czas trwania

sytuacji kryzysowej:

= q

· LM · t (9)

gdzie:

– pojemność awaryjna zbiornika

wodociągowego [m

– zapotrzebowanie na wodę wsytu-

acji kryzysowej [dm

/(M∙d)],

LM – liczba mieszkańców,

t – czas trwania sytuacji kryzysowej

[d].

Charakterystyka obiektów

badań

Analizę możliwości dostawy wody ze

zbiornika wodociągowego podczas wy-

stąpienia sytuacji kryzysowej przeprowa-

dzono dla 5 miast wwojewództwie pod-

karpackim. Są to systemy ośredniej wiel-

kości, zaopatrujące w wodę miasta po-

wiatowe. W większości dysponują one

kilkoma sieciowymi zbiornikami wodocią-

gowymi.

Miasto Azaopatrywane jest wwodę

za pomocą dwóch ujęć wód podziem-

nych, składających się z 12 studni. Sieć

wodociągowa współpracuje z3 sieciowy-

mi zbiornikami wodociągowymi opojem-

nościach: 500 m

, 300 m

oraz 300 m

Miasto zamieszkuje 15828 mieszkańców.

Miasto B zaopatrywane jest w wodę

z trzech ujęć wód powierzchniowych.

Miasto zamieszkuje 45 948 mieszkań-

ców. Na sieci wodociągowej zlokalizo-

wane są 3 sieciowe zbiorniki wodociągo-

we opojemnościach: 1400 m

, 1400 m

i2000 m

. Miasto C posiada dwa ujęcia

wody powierzchniowej. Na sieci wodo-

ciągowej znajdują się 4 sieciowe zbiorniki

wodociągowe opojemnościach: 500 m

2000 m

, 300 m

oraz 150 m

. Liczba

mieszkańców miasta wynosi 36999 osób.

Miasto D zaopatrywane jest w wodę

z2 ujęć: głównego – powierzchniowego

oraz dodatkowego składającego się z 3

studni głębinowych. Na sieci wodociągo-

wej znajduje się jeden sieciowy zbiornik

wodociągowy o pojemności 1 800 m

Miasto zamieszkuje 32 505 mieszkańców.

2/2025 www.informacjainstal.com.pl

Miasto E zaopatrywane jest w wodę

przez jedno ujęcie wód powierzchnio-

wych. Na sieci wodociągowej zlokalizo-

wanych jest 5 sieciowych zbiorników wo-

dociągowych o pojemnościach: 300 m

600 m

, 1000 m

i2400 m

Miasto zamieszkuje 59779 mieszkańców.

W każdym mieście wytypowano je-

den sieciowy zbiornik wodociągowy

o największej pojemności, który może

stanowić źródło wody wpoczątkowej fa-

zie sytuacji kryzysowej. W mieście A do

analizy wytypowano zbiornik opojemno-

ści 500 m

, wmiastach B iC wyznaczono

zbiorniki opojemności 2000 m

, wmieście

D analizą objęto zbiornik o pojemności

1 800 m

, awmieście E do badań wyty-

powano zbiornik opojemności 2400 m

Wyniki badań

Wyznaczenie niezbędnej objętości

zbiornika wodociągowego

do pokrycia zapotrzebowania

na wodę wsytuacji kryzysowej

Obliczenia wymaganej objętości re-

zerwy awaryjnej zbiornika dla poszczegól-

nych miast zuwzględnieniem czasu trwa-

nia sytuacji kryzysowej wynoszącej 1, 3, 6

i7 dób zestawiono wtabeli nr 1. Wobli-

czeniach wykorzystano wzory (3)-(5) i(9).

Określenie prawdopodobnego czasu

trwania sytuacji kryzysowej nie zawsze

jest możliwe do przewidzenia, a często

wręcz nierealne. Wytyczne [1,11,26] po-

dają, że podczas kryzysu krótkotermino-

wego, trwającego 3-6 dób wymagane

jest dostarczenie wody na poziomie fizjo-

logicznym wynoszącym 2,5 [dm

/(M∙d)].

Wprzypadku wystąpienia kryzysów dłu-

goterminowych, trwających powyżej 6

dób wymagana jest dostawa wody wilo-

ści 7,5 – 15 [dm

/(M∙d)]. Przedsiębior-

stwa wodociągowe powinny dyspono-

wać takimi zasobami wody, które są

wstanie zapewnić przetrwanie dla miesz-

kańców miasta przez jak najdłuższy okres

. Wyznaczone zgodnie ze wzorem (9)

wartości przedstawiają wymaganą po-

jemność awaryjną, która jest niezbędna

do zapewnienia dostaw wody podczas

sytuacji kryzysowych. Podczas sytuacji

kryzysowej krótkoterminowej objętość

awaryjna zbiornika wyznaczona dla ana-

lizowanych miast stanowi od 4-7% Q

śrd

dla zapewnienia dostawy wody na pozio-

mie fizjologicznym. Do pokrycia dostaw

wody wstopniu minimalnym iniezbędnym

rezerwa awaryjna wynosiła odpowiednio

21% i42% Q

śrd

. Podczas kryzysów długo-

terminowych i konieczności zapewnienia

dostawy wody powyżej 6 dób objętość

awaryjna stanowiła odpowiednio 29%

śrd

dla minimalnego oraz 58 % Q

śrd

dla

niezbędnego zapotrzebowania na wodę.

Zgromadzone ilości wody wzbiorniku po

pewnym czasie ulegną wyczerpaniu, co

powoduje, że istnieje potrzeba znalezie-

nia nowego źródła wody. Podczas wystą-

pienia sytuacji kryzysowych, dla zapew-

nienia ciągłości zaopatrzenia wwodę dla

mieszkańców, kluczowe staje się wyko-

rzystanie wszystkich posiadanych przez

przedsiębiorstwo wodociągowe zaso-

bów. Do wspomagania dostaw wkryzy

sie mogą zostać wykorzystane studnie

miejskie lub pożarowe znajdujące się na

terenie miasta. Praktyka eksploatacyjna

wskazuje, że przygotowanie takiej studni

do poboru wody na potrzeby związane

zzaopatrzeniem wwodę zdatną do spo-

życia wynosi nawet do 7 dób, co powo-

duje, że niezbędne staje się zapewnienie

źródła wody do tego czasu. Przeprowa-

dzona analiza wykazała, że przyjęcie

pojemności awaryjnej na poziomie 29%

śrd

jest wstanie zapewnić dostawę wody

do spożycia przez 7 dób wstopniu mini-

malnym wynoszącym 7,5 [dm

/(M∙d)],

co spełnia standardy proponowane przez

wytyczne [1,11,26].

Analizę możliwości czasowych dosta-

wy wody ze zbiornika dla spełnienia norm

fizjologicznego, minimalnego oraz nie-

zbędnego stopnia zapotrzebowania na

wodę wsytuacji kryzysowej przedstawiono

w tabelach 2-6. Ponieważ napełnienie

zbiornika jest zmienne wciągu doby, wob-

liczeniach uwzględniono cztery warianty

napełnienia: 100%, 75%, 50% oraz 25%.

W realnych warunkach czas dostawy

wody ze zbiornika będzie uwarunkowany

od objętości zgromadzonej wody w mo-

mencie wystąpienia sytuacji kryzysowej.

Wnioski

Według wytycznych [11] absolutnym

minimum podczas sytuacji kryzysowych

jest dostawa wody gwarantująca prze-

trwanie organizmu obejmująca wodę do

picia w ilości 2,5 [dm

/(M∙d)]. Przyjęcie

rezerwy awaryjnej na poziomie fizjolo-

gicznego zapotrzebowania na wodę, po-

zwala na dostawę wody ze zbiorników

przez okres od 3 do 22 dób. Jednocześnie

wytyczne [11] wskazują, że dla zachowa-

nia odpowiedniego stopnia bezpieczeń-

stwa zdrowotnego osób poszkodowanych

Tabela 2. Czas pokrycia dostawy wody podczas kryzysu wmieście A

Table 2. Water supply coverage time during the crisis in city A

Tabela 1. Wymagana objętość awaryjna zbiornika wodociągowego

Table 1. Required emergency volume of the water network tank

Miasto Ilość wody wzbiorniku [m

] Kryzysowe zapotrzebowanie na wodę [m

] Czas pokrycia dostawy wody [d]

500 m

(100% napełnienia)

Fizjologiczne 39,57 12,64

Minimalne 118,71 4,21

Niezbędne 237,42 2,11

375 m

(75% napełnienia)

Fizjologiczne 39,57 9,48

Minimalne 118,71 3,16

Niezbędne 237,42 1,58

250 m

(50% napełnienia)

Fizjologiczne 39,57 6,32

Minimalne 118,71 2,11

Niezbędne 237,42 1,05

125 m

(25% napełnienia)

Fizjologiczne 39,57 3,16

Minimalne 118,71 1,05

Niezbędne 237,42 0,53

Miasto LM q

[dm

] V

] dla t = 1d V

] dla t = 3 d V

] dla t = 6 d V

] dla t = 7 d

A 15828

2,5 39,6 118,7 237, 4 277, 0

7,5 118,7 356,1 712,3 831,0

15 237, 4 712,3 1 424,5 1 661,9

B 45948

2,5 114,9 344,6 689,2 804,1

7,5 344,6 1 033,8 2 067,7 2 412,3

15 689,2 2 067,7 4 135,3 4 824,5

C 36999

2,5 92,5 27 7,5 555,0 647,5

7,5 27 7, 5 832,5 1 665,0 1 942,4

15 555,0 1 665,0 3 329,9 3 884,9

D 32505

2,5 81, 3 243,8 487,6 568,8

7,5 243,8 731,4 1 462,7 1 706,5

15 487,6 1 462,7 2 925,5 3 413,0

E 59779

2,5 149,4 448,3 896,7 1 046,1

7,5 448,3 1 345,0 2 690,1 3 138,4

15 896,7 2 690,1 5 380,1 6 276,8

www.informacjainstal.com.pl 2/2025

Wodociągi i kanalizacja

wkryzysie, rekomendowana jest dostawa

wody w wysokości 7,5 [dm

/(M∙d)], co

odpowiada minimalnemu zapotrzebowa-

niu na wodę w warunkach kryzysowych.

Taką samą ilość wody zalecają wytyczne

[1,23] podczas kryzysów długotermino-

wych, trwających powyżej 6 dób. WPol-

sce według zapisów nowej ustawy zdnia

5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności

i obronie cywilnej [20] wójt (burmistrz,

prezydent miasta), starosta oraz wojewo-

da mają obowiązek zapewnienia m.in.

dostępu do wody przez co najmniej 3 dni

trwania zagrożenia. Ustawa nie podaje

jednak wytycznych co do ilości dostarcza-

nej wody. Biorąc pod uwagę zalecenia

zawarte wwytycznych [1,11] odnośnie do

norm dla dostawy wody wsytuacjach kry-

zysowych proponuje się przyjmowanie

pojemności awaryjnej wynoszącej 29%

śrd

, co stwarza możliwość dostawy wody

w ilości 7,5 [dm

/(M∙d)] przez okres 7

kolejnych dób. Przeprowadzona analiza

wykazała, że pobór takiej ilości wody

możliwy jest tylko w miastach C iD przy

100% napełnieniu zbiornika. Stwierdzono

natomiast, że zjednego zbiornika w da-

nym SZZW przez okres 7 dób można po-

kryć dostawę wody wstopniu fizjologicz-

nym, w trzech wariantach napełnienia

zbiornika: 100%, 75% i 50%. Należy to

uznać za istotne źródło wody w sytuacji

kryzysowej. Pozostała ilość wody powinna

zostać pokryta z innych alternatywnych

źródeł.

W rzeczywistych warunkach możli-

wości czasowe zabezpieczenia dostaw

wody będą zależały od ilości wody zgro-

madzonej wzbiorniku wchwili wystąpie-

nia sytuacji kryzysowej (stopnia napełnie-

nia zbiornika). Objętość wody znajdująca

się wdanym momencie wzbiorniku zale-

ży m.in. od wielkości rozbiorów wody,

pory dnia, godziny, dnia tygodnia, czy

pory roku. Należy także uwzględnić pro-

blematykę pogarszania się jakości wody

wzbiorniku. Zalecany czas przebywania

wody wzbiorniku wynosi 40 h [7]. Prze-

trzymanie wody w zbiorniku powyżej 3

dób może doprowadzić do pogorszenia

jakości mikrobiologicznej wody. Wtakiej

sytuacji skutecznym rozwiązaniem może

być proces dochlorowania wody lub de-

zynfekcja wody lampą UV [18].

Dużym wyzwaniem dla przedsiębior-

stwa wodociągowego podczas sytuacji

kryzysowej jest również kontekst logistycz-

ny związany z dystrybucją wody przy

użyciu cystern i beczkowozów. Proble-

mem może okazać się zapewnienie odpo-

wiedniej liczby środków transportu przez

przedsiębiorstwo wodociągowe. Raport

[15] wskazuje, że przedsiębiorstwa nie

Tabela 3. Czas pokrycia dostawy wody podczas kryzysu wmieście B

Table 3. Water supply coverage time during the crisis in city B

Miasto Ilość wody wzbiorniku [m

] Kryzysowe zapotrzebowanie na wodę [m

] Czas pokrycia dostawy wody [d]

2000 m

(100% napełnienia)

Fizjologiczne 114,87 17, 41

Minimalne 344,61 5,80

Niezbędne 689,22 2,90

1 500 m

(75% napełnienia)

Fizjologiczne 114,87 13,06

Minimalne 344,61 4,35

Niezbędne 689,22 2,18

1 000 m

(50% napełnienia)

Fizjologiczne 114,87 8,71

Minimalne 344,61 2,90

Niezbędne 689,22 1,45

500 m

(25% napełnienia)

Fizjologiczne 114,87 4,35

Minimalne 344,61 1,45

Niezbędne 689,22 0,73

Tabela 4. Czas pokrycia dostawy wody podczas kryzysu wmieście C

Table 4. Water supply coverage time during the crisis in city C

Miasto Ilość wody wzbiorniku [m

] Kryzysowe zapotrzebowanie na wodę [m

] Czas pokrycia dostawy wody [d]

2000 m

(100% napełnienia)

Fizjologiczne 92,49 21, 62

Minimalne 277, 49 7, 21

Niezbędne 554,98 3,60

1500 m

(75% napełnienia)

Fizjologiczne 92,49 16,22

Minimalne 277, 49 5,41

Niezbędne 554,98 2,70

1000 m

(50% napełnienia)

Fizjologiczne 92,49 10,81

Minimalne 277, 49 3,60

Niezbędne 554,98 1,80

500 m

(25% napełnienia)

Fizjologiczne 92,49 5,41

Minimalne 277, 49 1,80

Niezbędne 554,98 0,90

Tabela 5. Czas pokrycia dostawy wody podczas kryzysu wmieście D

Table 5. Water supply coverage time during the crisis in city D

Tabela 6. Czas pokrycia dostawy wody podczas kryzysu wmieście E

Table 6. Water supply coverage time during the crisis in city E

Miasto Ilość wody wzbiorniku [m

] Kryzysowe zapotrzebowanie na wodę [m

] Czas pokrycia dostawy wody [d]

2 400 m

(100% napełnienia)

Fizjologiczne 149,44 16,06

Minimalne 448,34 5,35

Niezbędne 896,68 2,68

1800 m

(75% napełnienia)

Fizjologiczne 149,44 12,04

Minimalne 448,34 4,01

Niezbędne 896,68 2,01

1200 m

(50% napełnienia)

Fizjologiczne 149,44 8,03

Minimalne 448,34 2,68

Niezbędne 896,68 1,34

600 m

(25% napełnienia)

Fizjologiczne 149,44 4,01

Minimalne 448,34 1,34

Niezbędne 896,68 0,67

Miasto Ilość wody wzbiorniku [m

] Kryzysowe zapotrzebowanie na wodę [m

] Czas pokrycia dostawy wody [d]

1800 m

(100% napełnienia)

Fizjologiczne 81,26 22,15

Minimalne 243,78 7,38

Niezbędne 487,57 3,69

1350 m

(75% napełnienia)

Fizjologiczne 81,26 16,61

Minimalne 243,78 5,54

Niezbędne 487,57 2,77

900 m

(50% napełnienia)

Fizjologiczne 81,26 11,08

Minimalne 243,78 3,69

Niezbędne 487,57 1,85

450 m

(25% napełnienia)

Fizjologiczne 81,26 5,54

Minimalne 243,78 1,85

Niezbędne 487,57 0,92

2/2025 www.informacjainstal.com.pl

dysponują odpowiednią liczbą środków

do transportu wody. Wtakiej sytuacji do-

brą praktyką jest zawieranie umów na

wynajem beczkowozów i cystern z są-

siednimi gminami lub prywatnymi przed-

siębiorcami.

Podsumowanie

W przypadku wystąpienia sytuacji

kryzysowej, której skutkiem jest przerwa

w dostawie wody z sieci wodociągowej

konieczne jest zapewnienie zaopatrzenia

wwodę walternatywny sposób. Zakłóce-

nia w dostawie wody mogą wystąpić

w dowolnym miejscu i czasie, dlatego

ważne jest odpowiednie przygotowanie

się na takie zdarzenia. Tego rodzaju dzia-

łania powinny obejmować zidentyfikowa-

nie i zabezpieczenie zasobów wody

oodpowiedniej ilości ijakości, gdyż brak

wody niesie ze sobą zagrożenie dla zdro-

wia iżycia mieszkańców.

Wsytuacji kryzysowej sieciowe zbior-

niki wodociągowe mogą być wykorzysta-

ne jako łatwo dostępne ibezpieczne źró-

dło dostawy wody do odbiorców, pod

warunkiem zabezpieczenia wnich wody

o odpowiedniej jakości i ilości. Przepro-

wadzona analiza wykazuje istotny wpływ

na poprawę bezpieczeństwa dostawy

wody do odbiorców podczas wystąpienia

sytuacji kryzysowych wykorzystując możli-

wość poboru wody ze zbiornika. Wcza-

sie kryzysu, jeden ze zbiorników powinien

stanowić źródło wody dla beczkowozów.

Literatura wskazuje na duże rozbież-

ności wprojektowaniu pojemności zbior-

ników wodociągowych, istnieje więc ko-

nieczność opracowania współczesnych

zaleceń dla wyznaczania rezerwy awa-

ryjnej zbiornika wodociągowego.

Norma [24] jasno wskazuje na ko-

nieczność uwzględnienia wprojektowaniu

pojemności zbiorników, rezerwy bezpie-

czeństwa w celu zapewnienia niezawod-

ności dostawy wody do odbiorców.

Uwzględnienie pojemności awaryjnej

w projektowaniu całkowitej pojemności

zbiorników staje się konieczne nie tylko pod

względem wystąpienia awarii w systemie

wodociągowym, ale dodatkowo powinna

uwzględniać aspekt zapewnienia dostawy

wody wsytuacjach kryzysowych.

LITERATURA

[1] Austrian Association for Gas and Water

(ÖVGW). Trinkwassernotversorgung, Krise-

nvorsorgeplanung in der Trinkwasserversor-

gung: W 74; Österreichische Vereinigung für

das Gas – und Wasserfach: Vienna, Austria,

2017.

[2] Bross, L.; Krause, S.; Wannewitz, M.; Stock, E.;

Sandholz, S.; Wienand, I. Insecure Security:

Emergency Water Supply and Minimum Stan-

dards in Countries with aHigh Supply Reliabili-

ty.Water2019,11, 732.

[3] Design Standards & Review Guidelines For

Streets, Potable Water, Sewer Storm Drains, &

Alternative Water. City of Fernley Department

of Public Works. May 2008.

[4] Federal Ministry of the Interior (BMI). Konzep-

tion Zivile Verteidigung (KZV): Conception Civil

Defense; Bundesministerium des Innern: Berlin,

Germany, 2016.

[5] Guidelines for the Design, Construction and

Operation of Water and Sewerage Systems.

Government of Newfoundland and Labrador.

Department of Environment and Conservation

Water Resources Management Division, 2005.

[6] Knapik K.: Lokalizacja zbiornikowych rezerw

awaryjnych wsystemie dystrybucji wody. Cza-

sopismo Techniczne, 7-Ś, 187-194, 2003.

[7] Knapik K., Bajer W.: Wodociągi. Podręcznik

dla studentów wyższych szkół technicznych.

Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej. Kra-

ków, 2010.

[8] Kulbik M.: Rola iznaczenie zbiornika sieciowe-

go w kształtowaniu hydrauliki i jakości wody

w systemie wodociągowym. Zaopatrzenie

wWodę, Jakość iOchrona Wód, s. 93-106,

2012 .

[9] Łyp B.: Problemy rezerwy wyrównawczej iase-

kuracyjnej wzbiornikach wodociągów komu-

nalnych. IZjazd Wodociągów Polskich,1991.

[10] Płoskonka R.: Metoda optymalnej lokalizacji

rezerw zbiornikowych w systemie dystrybucji

wody. Rozprawa doktorska. Kraków, 2008.

[11] Podręcznik Sfery: Karta Humanitarna i Stan-

dardy Minimalne w działaniach Humanitar-

nych. Sphere Association, 2018.

[12] Rak J.: Logistics of water Supply in crisis situ-

ations. Water Supply, Quality and Water Pro-

tection. s. 129–137, 2014.

[13] Rak J.: Problematyka dywersyfikacji dostawy

wody. Technologia Wody, nr 1, s.14-16, 2014.

[14] Rak J. R.: Zaopatrzenie wwodę wsytuacjach

kryzysowych wujęciu ilościowym. Instal nr 1, s.

65-69, 2014.

[15] Raport NIK: Zapewnienie Bezpieczeństwa

zaopatrzenia w wodę wybranych jednostek

samorządu terytorialnego na wypadek wystą-

pienia sytuacji kryzysowych. Delegatura we

Wrocławiu, 2023.

[16] Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrz-

nych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r.

w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia

wwodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009

nr 124 poz. 1030).

[17] Suligowski Z.: Warunki techniczne wykonania

iodbioru sieci iinstalacji wod. – kan. Poradnik

kierownika budowy iinspektora nadzoru. Ver-

lag Dashofer, 2007.

[18] Szpak D., Tchórzewska-Cieślak B., Stręk M.:

Anew method of obtaining water from water

storage tanks in acrisis situation using renewa-

ble energy.Energies2024,17, 874.

[19] Tuhovcak L., Adler P., Kucera T., Raclavsky J.:

Vodarenstvi. B. Doprava vody. Vysoke Uceni

Technicke v Brne. Fakulta Stavebni.Brno 2006.

[20] Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. oochronie

ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024 poz.

1907).

[21] Ustawa zdnia 7 czerwca 2001 r. ozbiorowym

zaopatrzeniu wwodę izbiorowym odprowa-

dzaniu ścieków (Dz.U. z2001, nr 72 poz. 747

zpóźn. zm).

[22] Van Zyl J.E., Piller O., Legat Y.: Sizing Municipal

Storage Tanks Based on Reliability Criteria.

Journal of Water Resources Planning and

Management, Volume 134, Issue 6, 2008.

[23] WHO Technical Notes On Drinking-Water,

Sanitation and Hygiene in Emergencies. 2013.

[24] Zaopatrzenie wwodę. Wymagania dotyczące

systemów iich części składowych przeznaczo-

nych do gromadzenia wody. Norma PN-EN

1508, 2002.

n Poz. 38 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KLIMATU IŚRODOWI-

SKA zdnia 7 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie wsprawie

wartości referencyjnych oszczędności energii finalnej dla przedsięwzięć

służących poprawie efektywności energetycznej oraz wsprawie sposo-

bu obliczania tych wartości (Ogłoszone dnia 13 stycznia 2025 r.)

W Załączniku nr 1 podano wartości referencyjne oszczędności

energii finalnej wyrażone wtonach oleju ekwiwalentnego na rok wza-

leżności od rodzaju zastosowanego standardowego indywidualnego

źródła ciepła oraz roku budowy obiektu.

WZałączniku nr 2 opublikowano Tabelę 1. pt. Wartości współczyn-

nika oszczędności energii finalnej w1 dla przedsięwzięć polegających

na wymianie źródła ciepła wbudynkach mieszkalnych – wpodziale na

rodzaje źródeł ciepła oraz wzależności od roku budowy obiektu.

n Poz. 150 OBWIESZCZENIE MINISTRA FUNDUSZY IPOLITYKI

REGIONALNEJ zdnia 27 stycznia 2025 r. wsprawie ogłoszenia jedno-

litego tekstu rozporządzenia Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej

wsprawie udzielania pomocy inwestycyjnej na propagowanie energii

ze źródeł odnawialnych, propagowanie wodoru odnawialnego iwyso-

kosprawnej kogeneracji w ramach regionalnych programów na lata

2021–2027 (Ogłoszone dnia 5 lutego 2025 r.)

n Poz. 152 OBWIESZCZENIE MINISTRA FUNDUSZY IPOLITYKI

REGIONALNEJ zdnia 27 stycznia 2025 r. wsprawie ogłoszenia jedno-

litego tekstu rozporządzenia Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej

wsprawie udzielania pomocy na inwestycje wspierające efektywność

energetyczną wramach regionalnych programów na lata 2021–2027

(Ogłoszone dnia 5 lutego 2025 r.)

n Poz. 159 USTAWA zdnia 24 stycznia 2025 r. ozmianie ustawy

orynku mocy (Ogłoszona dnia 6 lutego 2025 r.)

Przegląd prawny wg Dziennika Ustaw

P rzegląd prawny/Rewiev of the law