www.informacjainstal.com.pl 2/2025

Ciepłownictwo

Defincja

Zgodnie zdefinicją zaczerpniętą ze Słownika Języka Polskie-

go PWN wyobraźnia to „zdolność tworzenia wmyślach rozma-

itych obrazów, historii itp.” Uzupełnijmy tok myślenia truizmem –

nie ma rzeczy wiecznych, szczególnie to co zostało wytworzone

przez człowieka, kiedyś się zużyje. Ciepłownikom, ale i całej

gospodarce powinno zależeć, aby sieci ciepłownicze służyły jak

najdłużej. Jakie są więc perspektywy?

Realia

WPolsce eksploatuje się ok. 16 – 17 tys. km sieci preizolowa-

nych, wokresie transformacji zostanie zrealizowanych wramach

wymiany kanałowych, bądź budowy nowych odcinków jeszcze

około 12 tys. km. Prawie wszystkie dotychczas wybudowane ru-

rociągi zostały wyposażone wsystem nadzoru, popularnie nazy-

wany systemem alarmowym, który jest obecnie wykorzystywany

przez firmy eksploatujące sieci wmniejszym lub większym stop-

niu. Jeśli wtrakcie budowy rurociągów obwód został połączony,

to zawsze daje możliwość diagnostyki i lokalizowania miejsca

występujących anomalii, nawet jeśli aktualnie nie jest wykorzysty-

wany. Część sieci nie jest nadzorowana, to przede wszystkim

sieci niskotemperaturowe z tworzywową rurą przewodową.

Wielkie oczekiwane zmiany obejmujące całe spektrum zagad-

nień wymagają analiz, rozważań, badań ito od strony teoretycz-

nej, jak ipraktycznej. Unijne projekty związane zzagadnieniem

transformacji były isą prowadzone przez wielonarodowe zespo-

ły wcałej Europie. Działania mają przeważnie charakter teore-

tyczny, czasami wspierane są realizacjami praktycznymi. Cały

wysiłek jest skierowany na opracowanie jak najlepszych, nieza-

wodnych systemów wykorzystujących każde, nawet najmniejsze

źródło ciepła. W związku z termomodernizacją istniejących

obiektów ibudową nowych energooszczędnych przewiduje się

obniżenie temperatury zasilania wukładach ciepłowniczych na-

wet do 50 – 60

C, awdalszej przyszłości może jeszcze niż-

szych. Będziemy mieli do czynienia z sieciami czwartej (4G)

ipiątej generacji (5G). Od strony teoretycznej wygląda to dosko-

nale, od praktycznej jeszcze nie wiadomo.

Problem

Rurociągi mają to do siebie, że zróżnych powodów stają się

nieszczelne, te tworzywowe także. Nieszczelność, związana zna-

pływem do izolacji zarówno wody transportowanej, jak iod strony

gruntu, wiąże się zawsze z różnymi niedogodnościami. Z tego

względu jedną znajistotniejszych kwestii jest wyszukanie miejsca

nieszczelności. W przypadku ciepłociągów podziemnych wiąże

się to zdokładnym wskazaniem miejsca wterenie, bądź na mapie.

Przy poprawnie działającym systemie nadzoru nie ma ztym pro-

blemu. Należy sobie zdawać sprawę, że woda nie zawsze wytry-

śnie na powierzchnię tam gdzie rura przewodowa ma nieszczel-

ność. Praktyka pokazuje, że często wyciekająca zrurociągu woda

grzewcza wogóle nie pokazuje się na powierzchni przyległego

terenu. Wtedy pojawia się poważny problem, gdzie szukać miej-

sca nieszczelności. Przy obecnej technice tę kwestię mamy wmiarę

rozwiązaną. Wprzypadku sieci kanałowych, nawet jeśli dostępne

metody lokalizacji zawodzą, zawsze istnieje możliwość określenia

odcinka, pomiędzy którymi komorami występuje wyciek iewentu-

alnie na zasadzie kolejnych przybliżeń dociera się do „źródła”.

Przy rurociągach preizolowanych z systemem alarmowym rów-

nież, jeśli nie trafi się od razu, to wykonując pośrednie wykopy

kontrolne dotrze się do właściwego miejsca. Dużo bardziej skom-

plikowana będzie sprawa, jeżeli na długiej rozgałęźnej sieci zrur

elastycznych bez systemu alarmowego przyjdzie lokalizować

miejsce wycieku. Jeżeli dodatkowo rurociągi są prowadzone na

terenie zurbanizowanym pod pięknie urządzonymi ulicami, chod-

nikami iplacami to problem staje się poważny.

Wyobraźnia

Explore

ADAM DWOJAK

DOI 10.36119/15.2025.2.2

Transformacja energetyczna powoli nabiera rozpędu. Wzwiązku zprzewidywanymi zmianami, szczególnie

zplanowanym obniżeniem temperatur pracy sieci ciepłowniczych, można się spodziewać na tym polu pewnych

zmian. Znieznanych powodów wdotychczasowych dostępnych opracowaniach operuje się ogólnikami bez

większych konkretów. Wypadałoby wyznaczyć chociaż pewne kierunki wzakresie przyszłościowych sieci cie-

płowniczych.

Słowa kluczowe: sieci ciepłownicze preizolowane, system nadzoru

The energy transition is slowly gaining momentum. In view of the anticipated changes, particularly the planned

reduction in the operating temperatures of district heating networks, some changes can be expected in this field. For

some unknown reason, the available studies so far deal in generalities without much in the way of specifics. At the

very least, it would be useful to set out some guidelines for future district heating networks.

Keywords: pre-insulated heating networks, surveillance system

Adam Dwojak, DORATERM; Adres do korespondencji/ Corresponding author: dwojak@doraterm.pl

C iepłownictwo/District heating

2/2025 www.informacjainstal.com.pl

Zalety

Tworzywowe preizolowane rurociągi dla ciepłownictwa

mają niewątpliwie wiele zalet. Zcałą pewnością jedną znajistot-

niejszych jest odporność rury przewodowej na korozję. Atutem

jest także elastyczność mniejszych średnic pozwalająca na zwi-

janie wkręgi, co ułatwia transport iwwielu przypadkach bezmu-

fowy montaż. Dodatkowo wniektórych wyrobach dzięki stoso-

waniu mniejszej gęstości pianki PUR współczynnik przewodności

cieplnej wstosunku do rur standardowych jest niższy, co przekła-

da się na mniejsze straty ciepła na przesyle. Niewątpliwie

wświetle przyszłościowych sieci jest to bardzo atrakcyjne rozwią-

zanie. Przy wszystkich wymienionych walorach jest jednakże je-

den mankament – brak możliwości kontroli stanu izolacji, bo

z reguły takie rury są oferowane bez systemu nadzoru. I tutaj

zaczyna się dyskusja.

Argumenty

Przy wszelkich inwestycjach czynnik finansowy często od-

grywa kluczową rolę. Przy obliczaniu opłacalności projektu do

kalkulacji przyjmuje się wskaźniki obowiązujące wrozliczeniach

branżowych, współczynniki iparametry podawane przez pro-

ducentów ina tej podstawie określa się opłacalność badanego

projektu. Wsferze rurociągów preizolowanych znaczącą rolę

odgrywają: współczynnik przewodności cieplnej pianki, wystę-

powanie bariery dyfuzyjnej, grubość izolacji ibardziej zniuan-

sowane właściwości techniczne. Wytyczne przetargowe potra-

fią to dość szczegółowo i jednoznacznie opisać. Niestety ni-

gdzie nie spotyka się zastrzeżeń, że użytkujący sieć ciepłowni-

czą jest zobowiązany do utrzymywania jej w nienagannym

stanie technicznym, bo tylko wtedy założenia techniczno-ekono-

miczne będą spełnione. Kluczową rolę odgrywają tu straty cie-

pła na przesyle. Przy ocenie przyjmuje się, że właściwości izola-

cyjne pianki PUR są stałe przez cały okres eksploatacji, wzwiąz-

ku zczym założone korzyści są co roku na tym samy poziomie.

Nie bierze się pod uwagę, że wzawilgoconej izolacji drastycz-

nie pogarsza się współczynnik przewodności cieplnej powodu-

jąc zwiększone straty ciepła. Raz zawilgocona izolacja generuje

te straty nieprzerwanie do czasu jej wymiany na suchą. Jeżeli jest

wiele namokniętych miejsc, to wzależności do długości rurocią-

gów strumień strat ciepła może wzrosnąć o kilka, kilkanaście

procent wstosunku do wartości wyjściowych. Taka sytuacja bę-

dzie miała wpływ na końcową cenę transportowanego ciepła.

Wprzypadku rur stalowych dodatkowym czynnikiem pogarsza-

jącym sytuację jest zjawisko korozji prowadzące wefekcie do

perforacji rury przewodowej. Wbrew pozorom może to mieć

także pozytywny aspekt, bo przy okazji usuwania wycieku wy-

mieniamy też izolację na suchą. Rurociągi zrurą z tworzywa

sztucznego, będą generowały dodatkowe straty ciepła spowo-

dowane zawilgoceniem izolacji do końca ich kilkudziesięciolet-

niego użytkowania. Chyba że będą wyposażone w system

nadzoru, asłużby eksploatacyjne będą działały natychmiast po

sygnalizacji zawilgocenia.

Rzeczywistość

Oczekiwanie na nowe zdekarbonizowane, powiązane

zenergetyką ciepłownictwo wiąże się zaktywnością wszystkich

zainteresowanych transformacją. UE przydziela granty zespo-

łom wprzeróżnych konfiguracjach na badanie możliwości funk-

cjonowania nowych układów. Międzynarodowe grupy mają za

zadanie rozpracować tematykę na wszystkie możliwe sposoby.

Z racji zainteresowań na wszystkie opracowania patrzę pod

kątem możliwości nadzoru systemów preizolowanych służących

do dystrybucji czynnika grzewczego. Z perspektywy Polski

wgrę wchodzą dwa projekty, wktórych nasze podmioty miały

znaczący głos:

BSAM (Baltic Smart Asset Management) realizowany wlatach

2019 – 2022, wktórym uczestniczyli partnerzy zkrajów nadbał-

tyckich, Polska była reprezentowana przez Politechnikę Gdańską

i OPEC Gdynia. Opracowanie końcowe [1] w kwestii nadzoru

sieci preizolowanych jest raczej wspomnieniem historycznym, anie

perspektywą transformacyjną. Praca ekspertów wtematyce sieci

ciepłowniczej nie wniosła niczego innowacyjnego.

SET_HEAT to projekt realizowany pod polskim przewodnic-

twem. Rozpoczął się wpaździerniku 2023 ima trwać trzy lata.

Znaszej strony mamy przedstawicieli nauki (Politechnika Śląska

iPolitechnika Opolska), wytwórcy idystrybutora (ECO Opole)

oraz wykonawcy (Kelvin Bielsko-Biała). Wydawać się mogło, że

reprezentanci kraju ojednej znajdłuższych wEuropie sieci cie-

płowniczych, pokierują pracami całego gremium w sposób

ukierunkowany również na sieci ciepłownicze, niestety zniezna-

nych powodów są one dyskryminowane. Wżadnym zdotych-

czasowych raportów, abędzie to zpewnością grubo ponad ty-

siąc stron, nie ma wzmianki na temat proponowanych technologii

rurociągów, nie wspominając już osystemach nadzoru. Nawet

w katalogu dostawców [2] nie ma nawet chociażby jednego

przedstawiciela producentów systemów preizolowanych. Trudno

to zrozumieć, bo przecież to właśnie sieci spinają wcałość ten

przyszłościowy konglomerat najprzeróżniejszych źródeł ciepła.

Pozostaje mieć nadzieję, że ta tematyka znajdzie należne miej-

sce wprzyszłych pracach zespołu SET_HEAT.

Perspektywy

Zperspektywy niezależnego obserwatora sprawa dystrybu-

cji ciepła jest przez większość unijnych projektów marginalizowa-

na, apodawane informacje są zreguły opisem doskonale zna-

nego fachowcom stanu istniejącego, anie perspektyw rozwojo-

wych. Wzwiązku zobniżeniem parametrów pewne wydaje się

szersze stosowanie rurociągów zrurą przewodową niemetalo-

wą. Iwcale nie jest pewne, że jedynym tworzywem będzie PEX,

bo już teraz oferowane są wyroby zinnych tworzyw. Takie rury

wwersji elastycznej mogą mieć zastosowanie do małych średnic

wsieciach rozgałęźnych, do większych średnic dystrybucyjnych

mogą być użyte wwersji odcinkowej (sztangi). Wtedy wsieciach

rozgałęźnych nastąpi wyraźna redukcja połączeń z mufami,

których nie unikniemy wrejonach odgałęzień. Przy rurach sztyw-

nych liczba muf będzie podobna jak przy stali. Tutaj pojawia się

problem sprawdzania szczelności połączeń iuszczelniania miej-

sca złącza. To zkolei rodzi pytanie osposób kontroli wykonanych

prac hermetyzacyjnych. O ile w elementach ze stalową rurą

przewodową jest to wmiarę opanowane, to sprawa nadzoru

rurociągów plastikowych jest wpowijakach. Przeglądając kata-

logi firm oferujących wyroby preizolowane ztworzywową rurą

przewodową wwiększości rozwiązań nie przewiduje się systemu

nadzoru. Ate, które jakieś druty alarmowe pokazują nie przed-

stawiają żadnych konkretów technicznych. To właśnie na obec-

nym etapie transformacji sprawa nadzoru wymaga badań, roz-

ważań izaleceń. Temat sam wsobie właściwy dla grupy zespołu

ekspertów UE.

Mając na co dzień do czynienia z naprawami rurociągów

preizolawanych uważam, że wszelkie podziemne rurociągi pre-

izolowane powinny być wyposażone wsystem nadzoru. Jedyne

odstępstwo można zrobić na rzecz odcinków bez muf, układanych

www.informacjainstal.com.pl 2/2025

Ciepłownictwo

na terenie, nad którym kontrolę ma właściciel zorientowany co na

podwórku się dzieje. Wtakim przypadku wszelka ingerencja osób

trzecich zostanie ujawniona, a nie ma możliwości samoistnego

uszkodzenia płaszcza rury i bynajmniej teoretycznie jest ona

wieczna. We wszystkich innych sytuacjach rurociągi muszą mieć

system alarmowy, bo wszystko może się zdarzyć.

Aby przekonać wątpiących, na załączonych zdjęciach

przedstawiam wyrywkowy przegląd miejsc awarii wykrytych

izlokalizowanych dzięki systemowi alarmowemu. Bez tego sys-

temu następowałby stopniowy proces degradacji rury przewo-

dowej bez wiedzy eksploatującego.

Niewątpliwą, niepodważalną zaletą rur ztworzywa sztucz-

nego jest, jak już wspomniano, ich odporność na korozję. Przy

niezawodnym łączeniu poszczególnych odcinków mogą być

one długowieczne. Jedynym problemem może okazać się spa-

dek właściwości izolacyjnych związany zzawilgoceniem pianki

PUR. To właśnie system alarmowy ma służyć sygnalizacji stanów

anomalnych. Następstwem zgłoszenia alarmu musi być działa-

nie naprawcze.

Najwyższy czas, aby zmienić definicję awarii w rurociągu

preizolowanym, o co już wielokrotnie apelowałem, niestety ta

dotychczasowa formuła związana zwyciekiem czynnika grzew-

czego przebrzmiewa także wobecnych opracowaniach wielu

grup eksperckich. Zdefiniujmy więc jednoznacznie:

STAN AWARYJNY RUROCIĄGU PREIZOLOWANEGO

TO SPADEK REZYSTANCJI IZOLACJI ZWIĄZANY

ZJEJ ZAWILGOCENIEM

Niemal we wszystkich opracowaniach mówiących oobniże-

niu parametrów wody grzewczej mówi się o oszczędnościach

wynikających zmniejszych strat ciepła na przesyle. Owszem te

twierdzenia są prawdziwe do momentu, gdy izolacja będzie su-

cha. Ta teza upada wtedy, gdy izolacja jest zawilgocona. Itakże

bariery dyfuzyjne nie są tu pomocne. Sprawa zamakania pianki

poliuretanowej jest osobnym obszernym tematem więc w tym

miejscu tylko krótko. Kierując się własnym doświadczeniem

stwierdzam, że wrurociągach elastycznych wyciekająca woda

grzewcza rozprzestrzenia się wmiarę szybko na duże odległości

i z reguły dowiadujemy się o tym w momencie, gdy zaczyna

wyciekać spod któregoś z zakończeń termokurczliwych usytu-

owanych wrejonie wycieku.

Integracja

Jako branża, która przeobraża się wkonglomerat ciepłow-

niczo – energetyczny stoimy przed niewątpliwie trudnym zada-

niem integracji tego co mamy, aczęściowo czego musimy się

pozbyć, z tym czego oczekujemy i co musi powstać. O ile

w przypadku istniejących sieci kanałowych przy przeobraże-

niach istnieje spore pole manewru, to problemem mogą być ist-

niejące rurociągi preizolowane. Większość właścicieli takich

sieci nie prowadzi planowych napraw ze względu na brak

środków finansowych. Niestety problemu nie dostrzega się na

poziomie ogólnym. Propagowany przez NFOŚiGW program

Digitalizacji Sieci Ciepłowniczych umożliwia montaż urządzeń

nadzoru stanu izolacji, ale już nie zezwala na doprowadzenie

jej do stanu przyzwoitości. Można się spodziewać, że benefi-

cjent programu zakupi i zamontuje kilkadziesiąt, czy kilkaset

detektorów tylko po to, aby dowiedzieć się, że kilkadziesiąt

procent obwodów alarmowych jest wstanie awaryjnym. Przy

tym ogromie czekających branżę wydatków związanych

ztransformacją energetyczną muszą znaleźć się środki na sana-

cję sieci preizolowanych, bo im starsze będą te rurociągi tym

większe problemy będą generować.

Wubiegłorocznym numerze Instal 12/2024 wartykule [3]

dotyczącym stacji uzdatniania wody, naukowcy z Politechniki

Warszawskiej wprecyzyjny sposób opisali czego można oczeki-

wać wtej kwestii. To są konkrety, podobnych rzeczy wzakresie

sieci ciepłowniczych należy się spodziewać wopracowaniach

związanych ztransformacją systemów dystrybucji ciepła. To wła-

śnie wtym celu powinny być powoływane różnorodne zespoły.

Sugestia

Oczywiście istnieją techniczne możliwości stosowania syste-

mów nadzoru także wrurociągach ztworzywową rurą przewo-

dową. Atutem Polski jest funkcjonowanie na rynku dwóch czysto

polskich firm produkujących urządzenia nadzoru zdalnego, które

mogą pełnić także funkcję przyrządów stacjonarnych, na naj-

wyższym poziomie, akoledzy zKrakowa robią światową karie-

rę. Wykorzystajmy to, stwórzmy wzorcowy system dla przyszłych

preizolowanych sieci dystrybucyjnych. Nasi pomiarowcy mają

wiedzę i doświadczenie, wytwórcy doskonałe przyrządy, nic

tylko działać. Rzecz jasna musi pojawić się skądś impuls, jakaś

inicjatywa, która zmobilizuje ludzi do działania.

„Marzenia to nie ucieczka od rzeczywistości, lecz droga do

lepszej przyszłości”. Czyż nie pięknie by było, aby wszelkie

systemy rurociągów preizolowanych były wyposażone wjeden

spójny system nadzoru? Wszyscy mieliby łatwiej – producenci,

projektanci, nadzorujący, wykonawcy, eksploatujący, diagno-

zujący iwogóle każdy zainteresowany. A… tylko wróćmy do

rzeczywistości, bo najpierw musimy zadbać o wprowadzenie

do oficjalnego spisu zawodów, specjalność „Diagnosty rurocią-

gów preizolowanych”, bo taka nie istnieje, aod czegoś trzeba

zacząć.

Omówienie fotografii

Zaprezentowane ponumerowane fotografie stanowią nie-

wielki wycinek przypadków, wktórych występowało sygnalizo-

wane przez system alarmowy zawilgocenie izolacji. Żadna

awaria nie wiązała się z wyciekiem wody grzewczej, jednak

prawie zawsze stanowiła potencjalne zagrożenie takiego wycie-

ku wprzypadku wystąpienia perforacji rury przewodowej wsku-

tek długotrwałego działania wilgoci.

Awarie wfazie produkcji

Produkcja elementów preizolowanych jak każda inna obar-

czona jest pewnym procentem wyrobów wadliwych. Działając

na rynku spotyka się felerne wyroby od wszystkich producentów

preizolacji. Niektóre błędy można wykryć przed montażem

wwykopie, inne ujawniają się po pewnym czasie. Widoczne na

fot. 1 kolano, wktórym wtrakcie produkcji drut czerwony zamie-

nił się miejscami zbiałym pracowało bezbłędnie trzy lata. Po tym

czasie nastąpiło zbliżenie awłaściwie zwarcie tych drutów. To

była sytuacja, gdzie wtrakcie pomiarów rezystancja izolacji była

>200 MΩ, a niespodziewanie pomiar wykazywał pętlę przy

rozwartych drutach alarmowych wsąsiednich węzłach.

Awarie wynikające zpracy rurociągów

Wtrakcie eksploatacji rurociąg pracuje, pewne odcinki prze-

mieszczają się bardziej, inne mniej, zgodnie ze statyką układu.

Szczególnie duże przemieszczenia występują przy rozpoczęciu

2/2025 www.informacjainstal.com.pl

izakończeniu sezonu grzewczego, mniejsze przy każdej zmianie

temperatury czynnika grzewczego. Na fot. 2 widoczne jest ra-

mię kolana prefabrykowanego widziane od strony zdemontowa-

nej mokrej mufy. To załamanie na rurociągu 29-letnim kompenso-

wało wydłużenia pochodzące od prawie maksymalnej długości

montażowej. Sieć wykonana wtechnologii ABB nie miała podu-

szek kompensacyjnych, zasadniczo nie widać też było piasku ani

poszerzonych nisz. Pianka wkolanie została zgnieciona, apo-

wstałą szczeliną bez problemu mogła wpływać woda, która na-

ciekała przez nieszczelną mufę składaną. Można przypuszczać,

że jakiś ograniczony czas kształtka by jeszcze pracowała, jednak

zdecydowano o wymianie na obydwu rurociągach (zasilanie

ipowrót).

Mufy elektrozgrzewane uchodzą za jedne z najpewniej-

szych dostępnych na rynku. Widoczna na fot. 3 pracowała na

rurociągu DN 600 ze standardową izolacją około 6 lat. Wcze-

śniejsze pomiary tego odcinka rurociągu były pozytywne. Wi-

doczne na zdjęciu bańki mydlane powstały po wykonaniu stan-

dardowej próby powietrznej stosowanej przy montażu muf.

Złącze pod mufą Ø 900 mm było suche przez 6 lat. Na ko-

niec sezonu grzewczego w7 roku eksploatacji rezystancja izola-

cji na dolnej pętli (system 4 – drutowy) spadła do 53 kΩ. Ten

odcinek sieci pracuje wterenie owysokim poziomie wód grunto-

wych. Wlecie po nacięciu mufy wylało się zniej ok. 10 litrów

wody. Wewnętrzna powierzchnia mufy ze ścieżką grzewczą

widoczna jest na fot. 4, widoczne brązowe przebarwienie wska-

zuje rejon prawdopodobnej nieszczelności.

Uszkodzenia przez osoby trzecie

Tego typu sprawy z reguły są ukrywane przez sprawcę,

uszkodzony rurociąg jest szybko zasypywany, aekipa się ulatnia.

Zperspektywy PEC-u, jeśli sprawca nie zostanie ustalony zaraz

po tym niegodziwym postępku, sprawa jest zreguły przegrana

ikoszty napraw muszą być pokryte ze środków własnych.

Rura DN 600 została uszkodzona przez ekipę wykonującą

wiercenia w celu rozpoznania warunków geologicznych pod

budowę parkingu piętrowego. Uszkodzenie przez wiertło jest

www.informacjainstal.com.pl 2/2025

Ciepłownictwo

widoczne wcentralnej części fotografii (fot. 5). Charakterystycz-

ny dla tego przypadku jest praktyczny brak śladów działania.

Mała fotografia po prawej stronie pokazuje teren wkilka godzin

po sygnalizacji awarii. Na zdjęciu po lewej stronie strzałka wska-

zuje co pozostało po ekipie wiercącej, na bazę doprowadziły

ślady kół samochodu wiertniczego. Ten przypadek został szcze-

gółowo opisany wartykule „Zalety nadzoru zdalnego” wInstalu

04/2021 (do pobrania ze strony www.doraterm.pl).

Chyba najczęstszymi sprawcami uszkodzeń rurociągów pre-

izolowanych są operatorzy koparek. Prace prowadzą wróżnym

układzie, wtedy też są różne uszkodzenia. Na fot. 6 widoczne

2/2025 www.informacjainstal.com.pl

jest uszkodzenie wskazane strzałką spowodowane przez kopar-

kę wykonującą wykop prostopadle do rurociągów ciepłowni-

czych wcelu ułożenia kabla zasilającego żuraw wieżowy pracu-

jący przy budowie nowego wieżowca. Oczywiście do jakiego-

kolwiek kopania nikt się nie przyznawał, dopiero po odkryciu

miejsca uszkodzenia znalazł się winny.

Uszkodzenie, wzdłużne zdarcie płaszcza i izolacji (fot. 7)

miało miejsce także na placu budowy, również zostało zasypane

i oczywiście nikt się nie przyznawał. Tutaj sprawca nie został

ustalony, bo po wykonaniu tego rurociągu na budowie działało

wiele branż. Na szczęście Generalny Wykonawca pokrył koszty

naprawy.

Koparki mogą oczywiście powodować różnego rodzaju

uszkodzenia. Jeżeli jest to „nakłucie” widoczne na fot. 8, aruro-

ciąg jest prowadzony wterenie suchym, to możemy się onim do-

wiedzieć po wielu miesiącach lub latach. Jeśli do „dziury” nie do-

staje się większa ilość wody, to system alarmowy tego nie „widzi”.

Każdy przypadek związany zzerwaniem drutu alarmowego

(fot. 10) jest sygnalizowany natychmiast przez przyrządy nadzo-

ru zdalnego iumożliwia złapanie sprawcy na gorącym uczynku.

Osobną działką są uszkodzenia związane zrobotami drogo-

wymi. Jeżeli po wykonaniu ciepłowniczej sieci rozdzielczej na

osiedlu wykonywane są chodniki idrogi lokalne, to zdarza się, że

w płytko ułożone rury wbijane są pręty znacznikowe (fot. 9)

wyznaczające przebieg ciągów pieszych. Po ułożeniu chodnika

pręty są wyciągane przez nieświadomych niczego pracowni-

ków. Ciepłownicy dowiadują się otym tylko wprzypadku, jeśli

do dziury zacznie naciekać większa ilość wody, chyba że prętem

trafiono wdrut alarmowy.

Błędy wykonawcze

Co prawda to zagadnienie prezentuje tylko jedna fotografia

(fot. 11), ale wpraktyce to zdecydowanie najczęstsza przyczyna

sygnalizowana przez system nadzoru. Jest tak wiele różnych

Ciepłownictwo

powodów błędnej realizacji, że należałoby poświęcić temu te-

matowi oddzielny artykuł. Wystarczy powiedzieć, że za montaż

biorą się firmy bez doświadczenia, nie przeszkolone, niemające

pojęcia o technologii. Innym niesprzyjającym czynnikiem jest

ciągły pośpiech, naciski na pracowników ioczywiście wynikają-

cy z tego brak staranności i dokładności. Wymienić należy tu

także rutynę, która gubi, bo pracownikom wydaje się, że wszyst-

ko wiedzą, dlatego przestają przywiązywać wagę do zaleceń

iszczegółów. Po jakimś czasie, czasami szybciej, czasami póź-

niej, wszystkie niedoróbki ujawniają się i wiążą się z kosztami

napraw.

End cap

Są wtechnologii rurociągów preizolowanych miejsca, które

ustawicznie generują stany awaryjne i do końca nie wiadomo

kogo oto winić. Na fot. 12 pokazana jest końcówka rurociągu

spustowego odwodnienia dolnego stosowanego przez bardzo

wiele przedsiębiorstw ciepłowniczych. Problem, który dręczy

wszystkich to zamakanie izolacji pod zakończeniem termokurcz-

liwym założonym na końcówce rury w studni spustowej. Aż

dziwne, że do tej pory nie uporano się ztym zagadnieniem. To

nie jest miejsce na dywagacje na ten temat, jednak jedną rzecz

należy jasno powiedzieć, naprawdę najgorszym rozwiązaniem

zmożliwych jest stosowanie przez niektóre firmy manewru pole-

gającego na wcześniejszym – w mufie poprzedzającej, za-

mknięciu pętli. Wcześniej czy później to się zemści.

Wyobraźnia

Widząc wInternecie fot. 13 uruchomiłem swoją wyobraźnię.

Widoczne na fotografii rurociągi to PEX-y bez alarmu. Jeżeli

wyobrazimy sobie wykonane na gotowo obiekty zulicą ichod-

nikami i wyciekającą w jednym czy dwóch pomieszczeniach

wodą grzewczą spod end cap, to musimy pomyśleć jak znaleźć

miejsce nieszczelności. Nie do zaakceptowania jest uzasadnie-

nie, że przecież to plastik, że nie rdzewieje, że pod drogą itp.

Należy wyjść zzałożenia – wszystko, co człowiek zrobił może

się zepsuć. Za pomocą systemu alarmowego stosowanego wru-

rociągach preizolowanych można wskazać dokładnie miejsce

wycieku, wszystkie inne metody wtym przypadku będą zawod-

ne. Tu jedna uwaga, system alarmowy zadziała, gdy tylko wilgoć

pokaże się wizolacji iwtedy należy szukać wycieku. We wszyst-

kich innych przypadkach będziemy działać, gdy rurociągi będą

zawilgocone na wielu, wielu metrach.

Fotografie nr 9 i13 zaczerpnięto zwitryn internetowych, po-

zostałe pochodzą zarchiwum autora.

LITERATURA

[1] Opracowanie końcowe projektu: „BSAM Data-Driven Proactive Maintenan-

ce Handbook” dostępne na stronie: https://lnu.se/en/bsam

[2] Opracowanie zespołu: „Catalogue of technologies and vendors” dostępne

na stronie: https://setheat.polsl.pl/resources/reports-and-deliverables/

[3] Wojciech Bujalski, Olgierd Niemyjski, Maciej Chorzelski, „Zagadnienie

uzupełniania wody sieciowej wświetle rozporządzenia sieciowego inowych

technologii produkcji ciepła – propozycja zmian wtym rozporządzeniu”,

Instal 12/2024; DOI 10.36119/15.2024.12.1