Metody zarządzania ryzykiem ewoluują od metod pasywnych do metod aktywnych. Odbywa się to poprzez stoso-

wanie redukcji, retencji lub unikania ryzyka. Głównym celem pracy jest analiza wybranych aspektów ryzyka zwią-

zanego zfunkcjonowaniem systemów zaopatrzenia wwodę. Przedstawiono przykłady wartościowania ryzyka.

Odniesiono się do zagrożeń endogenicznych iegzogenicznych. Bezpieczeństwo należy do priorytetowych obsza-

rów wiedzy. Szczególnie dotyczy to infrastruktury krytycznej funkcjonowania aglomeracji miejskich, do której zali-

czają się systemy zaopatrzenia wwodę.

Słowa kluczowe: system zaopatrzenia wwodę, analiza iocena ryzyka

Risk management methods are evolving from passive approaches to active ones. This occurs through the application

of risk reduction, retention, or avoidance strategies. The main aim of this paper is to analyze selected aspects of risk

related to the functioning of water supply systems. Examples of risk assessment and evaluation are presented. Both

endogenous and exogenous threats are addressed. Safety is considered one of the key areas of knowledge,

particularly in relation to the critical infrastructure of urban agglomerations, which includes water supply systems.

Keywords: water supply system, risk analysis and assessment

Wstęp

Rozwój metod zarządzania ryzykiem

kształtował się już od zamierzchłych cza-

sów. Ludy prehistoryczne praktykowały

zarządzanie ryzykiem w sposób niefor-

malny. Przykładowo grupowanie się

wplemiona miało na celu między innymi

przechowywanie różnego rodzaju zaso-

bów, dzielenie odpowiedzialności, atak-

że ochronę przed niepewnością życia

dnia codziennego.

Początki nowoczesnego zarządzania

ryzykiem na gruncie akademickim (na-

ukowym), jak i praktycznym (zawodo-

wym) przypadają na drugą połowę lat

pięćdziesiątych i pierwszą połowę lat

sześćdziesiątych ubiegłego wieku [3]. Nie

oznacza to, że formalnie zarządzanie ry-

zykiem wcześniej nie istniało. Jakkolwiek

nie używano tego określenia i nie było

zgodności wśród teoretyków ipraktyków,

co do jego znaczenia, to rozwijało się ono

w sektorze ubezpieczeniowym. Analizu-

jąc prace naukowe ztego okresu można

stwierdzić ewolucję wpojęciu zarządza-

nia ryzykiem. Początkowo dotyczyło za-

rządzania zasobami finansowymi, na-

stępnie objęło strefę zaopatrzenia mate-

riałowego. Mimo, że ubezpieczenia na-

dal były powszechnie stosowane, to za-

częły pojawiać się inne sposoby zabez-

pieczenia się przed ryzykiem. Stwierdzo-

no, że nie każde ryzyko można ubezpie-

czyć, aniektóre specyficzne straty można

lepiej przewidzieć działając wewnątrz

organizacji aniżeli towarzystwa ubezpie-

czeniowe. Pojawiły się działania związa-

ne z bezpieczeństwem i higieną pracy,

które włączono w proces zarządzania

ryzykiem. Specjaliści ds. BHP ujawnili

techniczną problematykę ryzyka. Na

przełomie lat 70-tych i80-tych XX wieku

nastąpiła faza globalizacji międzynaro-

dowych kontaktów związanych zzarzą-

dzaniem ryzykiem. Powstały różnego ro-

dzaju towarzystwa istowarzyszenia, które

preferowały coraz bardziej wyszukane

metody. Zaczęły one zyskiwać coraz szer-

sze uznanie, ponieważ podejmowały za-

gadnienia finansowania ryzyka poprzez

refinansowanie strat. Dalsza ewolucja me-

tod zarządzania ryzykiem ma miejsce

wostatniej dekadzie XX wieku. Ma miej-

sce uwzględnianie specyfiki ryzyka wróż-

nych dziedzinach techniki. Pojawia się

problematyka odpowiedzialności cywil-

nej inżyniera za swoje dokonania zawo-

dowe idoskonalenie wtym celu przepi-

sów prawa. Początkowe lata XXI wieku

ujawniają pierwszorzędną rolę zarządza-

nia ryzykiem systemów informacyjnych.

Uznany staje się trend kompleksowego

iinterdyscyplinarnego zarządzania ryzy-

kiem wprzedsiębiorstwach. Objawia się

to poprzez objęcie zarządzaniem ryzyka

czterech podstawowych niedoskonałości

systemowych, asą nimi niedoskonałości:

l ludzi,

l sprzętu,

l oprogramowania,

l organizacji.

Nowoczesne zarządzanie ryzykiem

w dużym stopniu odbywa się poprzez

pryzmat finansów. Obowiązuje zasada,

że decyzje dotyczące zarządzania ryzy-

kiem są natury finansowej ipowinny być

oceniane poprzez wpływ na szeroko ro-

zumianą wartość firmy.

Ten krótki rys kierunków rozwoju współ-

czesnych metod zarządzania ryzykiem

Prof. dr hab. inż. Janusz R. Rak https://orcid.org/0000-0001-7713-5841; rakjan@prz.edu.pl,

mgr inż. Magdalena Stręk https://orcid.org/0009-0008-5262-4575, dr inż. Izabela Piegdoń https://orcid.org/0000-0003-1094-4569,

prof. dr hab. inż. Barbara Tchórzewska-Cieślak https://orcid.org/0000-0002-7622-6749; cbarbara@prz.edu.pl ‒ Politechnika Rzeszowska

im. Ignacego Łukasiewicza, Wydział Budownictwa, Inżynierii Środowiska iArchitektury, Katedra Zaopatrzenia wWodę iOdprowadzania Ścieków

Rozważania na temat ryzyka

wsystemach zaopatrzenia wwodę

Considerations on risk in water supply systems

JANUSZ R. RAK, MAGDALENA STRĘK, IZABELA PIEGDOŃ, BARBARA TCHÓRZEWSKACIEŚLAK

DOI 10.36119/15.2025.78.8

W odociągi i kanalizacja/Water supply and sewage

7-8/2025 www.informacjainstal.com.pl

www.informacjainstal.com.pl

7-8/2025

Wodociągi i kanalizacja

|pokazuje, jak od postaw pasywnych

związanych zbiernym ponoszeniem ryzy-

ka nastąpił rozwój w kierunku aktywnych

postaw związanych z podejmowaniem

działań, które ograniczają ryzyko

i minimalizują starty. Odbywa się to po-

przez fizyczne metody redukcji lub unikanie

ryzyka oraz metody finansowe poprzez

retencję ryzyka wewnątrz przedsiębiorstwa

lub jego transfer na zewnątrz za pomocą

ubezpieczeń.

Wkrajach wysoko rozwiniętych ryzy-

ko nie jest traktowane jako pewnego ro-

dzaju dolegliwość (utrapienie) w proce-

sach decyzyjnych, ale jako czynnik pobu-

dzający do przedsiębiorczości. W roz-

wiązaniach modelowych zarządzania ry-

zykiem funkcjonują dwa terminy:

l risk management – wodniesieniu do

już klasycznego zarządzania ryzy-

kiem,

l venture management – wodniesieniu

do zarządzania przedsięwzięciami

ozwiększonym ryzyku.

Drinking Water Directive 2020/2184

[2] wprowadza zalecenia maksymalnej

ochrony zdrowia konsumentów wody wo-

dociągowej. Analiza iocena ryzyka pro-

wadzona powinna być na wszystkich eta-

pach produkcji i dystrybucji wody – od

ujęcia wody do zaworu czerpalnego ujej

użytkownika.

Ciekawym przypadkiem jest ryzyko

utraty wiedzy. Okazuje się, że wiedza

także narażona jest na ryzyko, jest bowiem

związana zkonkretnymi osobami. Wpol-

skich wodociągach pracują niejednokrot-

nie całe rody, awiedza przechodzi zojca

na syna. Wieloletnia praca np. w dziale

sieci skutkuje nabywaniem określonych

kompetencji, zdolności irozwijania różno-

rodnych talentów. Odchodząc zfirmy lu-

dzie tacy zabierają ze sobą określoną

wiedzę. Przykładem może być ród Dohna-

lików wkrakowskich wodociągach.

Woda do spożycia to podstawowy

artykuł spożywczy iśrodek higieny. Nie-

zawodny ibezpieczny system zbiorowe-

go zaopatrzenia wwodę (SZZW) decy-

duje wznacznym stopniu ozdrowiu ido-

brobycie społeczeństwa. Osiągnięcie tak

sformułowanego celu wymaga zintegro-

wanych analiz ikontroli ryzyka. Obowią-

zujący staje się paradygmat, że to przed-

siębiorstwo wodociągowe musi zapewnić

iudowodnić, że jakość oferowanej przez

nie wody wodociągowej w dowolnej

chwili nie stanowi zagrożenia zdrowotne-

go dla ludzi. Przedsiębiorstwo wodocią-

gowe powinno zorganizować system wła-

snej kontroli od momentu pozyskiwania

wody surowej, poprzez jej uzdatnianie,

transport, przechowywanie, dystrybucję

aż do dostawy produktu końcowego klien-

towi [11]. Odbiorcy okresowo powinni być

informowani ojakości iewentualnych za-

grożeniach związanych z konsumpcją

wody wodociągowej. System zapewnie-

nia jakości wody opiera się o procedury

stosowane wprodukcji artykułów spożyw-

czych HACCP (ang. Hazard Analysis and

Critical Control Points) poprzez wyznacze-

nie miejsc lub punktów, które stanowią

zwiększone zagrożenie dla jakości wody

do spożycia. Wdrożenie systemu odbywa

się wnastępujących krokach:

l organizacja, odpowiedzialność ikom-

petencje,

l aktualizacja lub opracowanie inwen-

taryzacji SZZW,

l określenie iocena możliwych zagrożeń

iwytypowanie punktów krytycznych,

l określenie środków wcelu wyelimino-

wania zagrożeń,

l wprzypadku braku możliwości wyeli-

minowania zagrożeń, określenie środ-

ków ich znaczącej redukcji,

l opracowanie procedur kontroli punk-

tów krytycznych,

l wdrożenie procedur do produkcji eks-

ploatacyjnej,

l roczna ocena efektów wdrożenia sys-

temu wraz ze wskazaniami propono-

wanych poprawek,

l specjalistyczna ocena zewnętrzna

mechanizmów kontroli własnej.

Głównym celem pracy jest pokazanie

nowych aspektów ryzyka związanego

zfunkcjonowaniem SZZW.

Elementy związane zdefinicją

ryzyka

Zwieloaspektowej natury ryzyka wy-

nikają różne akcenty pojawiające się

wjego definicjach [12]. Studia literaturowe

pozwoliły na wyodrębnienie następują-

cych pozycji:

l utożsamiające ryzyko zmiarami pro-

babilistycznymi (rozkłady prawdopo-

dobieństw),

l utożsamiające ryzyko zmiarami staty-

stycznymi (wartość oczekiwana, mia-

ry dyspersji – wariancja, semiwarian-

cja, odchylenie standardowe),

l akcentujące zmienność wartości do-

celowej wstosunku do wartości ocze-

kiwanej,

l podkreślające brak pewności co do

zaistnienia zdarzenia, którego praw-

dopodobieństwo realizacji jest znane,

l eksponujące przyczyny ryzyka,

l konkretyzujące ryzyko jako niebez-

pieczeństwo niezrealizowania celu

założonego podczas podejmowania

decyzji,

l wskazujące na negatywne wahania

pomiędzy ryzykiem awiedzą zzakre-

su generowania zdarzeń niepożąda-

nych.

Wdefinicjach ryzyka kładzie się na-

cisk na:

l prawdopodobieństwo, które niektórzy

autorzy utożsamiają z ryzykiem po-

przez:

– prawdopodobieństwo zdarzenia nie-

pożądanego,

– prawdopodobieństwo poniesienia

straty,

– prawdopodobieństwo nieuzyskania

wyznaczonego celu

l skalkulowaną niepewność,

l niebezpieczeństwo wystąpienia zda-

rzenia niepożądanego i strat z tym

związanych,

l niebezpieczeństwo negatywnych od-

chyleń od celu,

l niebezpieczeństwo błędnych decyzji,

l możliwość wystąpienia zagrożenia.

Ryzyko, aniepewność

Wyróżnia się następujące relacje mię-

dzy ryzykiem, aniepewnością:

l ryzyko jest rezultatem, skutkiem, kon-

sekwencją, funkcją niepewności,

l ryzyko jest składową niepewności,

l ryzyko dotyczy decyzji, aniepewność

jest cechą rzeczywistości,

l oszacowanie ryzyka jest efektem ana-

lizy niepewności,

l ryzyko jest mierzalne, a niepewność

niewymierna.

Ogólnie uważa się, że termin „ryzy-

ko” stanowi w swojej treści zawężenie

w stosunku do terminu „niepewność”. Te

dwa pojęcia niewątpliwie są ze sobą

związane, ale nie tożsame. Uważa się, że

ryzyko jest rezultatem niepewności lub

niepewność jest źródłem ryzyka [1].

Niepewność wynika z nieprzewidy-

walności działań człowieka lub natural-

nych sił przyrody iwynika przede wszyst-

kim zbraku szczególnie przyszłych czyn-

ników iokoliczności.

Ryzyko w funkcjonowaniu systemów

technicznych odnosi się do możliwych

strat, które można skwantyfikować. Okre-

ślenie potencjalnej straty wymaga określe-

nia prawdopodobieństwa jej wystąpienia.

Decyzje podejmowane w ramach

pewności charakteryzują się działaniami

prowadzącymi niezmiennie do tego sa-

mego rezultatu.

Decyzje podejmowane wwarunkach

ryzyka charakteryzują się działaniami,

których rezultaty mogą być skwantyfiko-

wane z wykorzystaniem rachunku praw-

dopodobieństwa.

7-8/2025 www.informacjainstal.com.pl

Decyzje podejmowane wwarunkach

niepewności charakteryzują się tym, że

nie jest znany rozkład prawdopodobień-

stwa realizacji celu.

Ryzyko według K.J. Arrowa, atakże E.

Kulwickiego jest funkcją niepewności – im

mniejszy zakres niepewności, to tym

mniejsze ryzyko iodwrotnie – im większy

zakres niepewności, to tym większe ryzy-

ko, przy czym niepewność jest źródłem

ryzyka. Z kolei G. Hofstede twierdzi, że

niepewność ma się tak do ryzyka, jak

niepokój do strachu. Strach ukierunkowa-

ny jest na konkretny podmiot, ryzyko na

jakieś wydarzenie. Natomiast niepokój

iniepewność są kategoriami trudnymi do

sprecyzowania.

Wiedza jest najwyższą formą porząd-

kowania iweryfikowania informacji. Przyj-

muje się, że ryzyko wocenie danego zda-

rzenia powiązane jest zpoziomem wiedzy.

Wprzekonaniu człowieka im więcej wie on

oscenariuszu rozwoju zdarzenia niepożą-

danego, tym mniej jest ono obarczone ry-

zykiem. Najbardziej ryzykowne jest to

oczym nic nie wiemy. Potwierdzają to ba-

dania opostrzeganiu ryzyka przez eksper-

tów ilaików. Tak więc brak fachowej wie-

dzy powoduje niewspółmierną ocenę ryzy-

ka, jednak niekiedy specjalistyczna wiedza

ekspercka także prowadzi do nieadekwat-

nych ocen ryzyka.

Wtym drugim przypadku osoby po-

siadające wiedzę mają poczucie pano-

wania nad sytuacją, co w konsekwencji

może prowadzić do przecenienia swoich

możliwości. Operator przekonany oswo-

jej kontroli nad zdarzeniem uważa, że ma

możliwość w każdej chwili powstrzymać

niekorzystny rozwój sytuacji poprzez uru-

chomienie zabezpieczeń lub korektę pro-

cesu. Prowadzić to może do niedocenie-

nia czynników losowych o trudnym do

przewidzenia charakterze, a w konse-

kwencji do ignorowania scenariuszy mało

prawdopodobnych.

Niski poziom wiedzy i działanie

wwarunkach przymusu korelują wkierun-

ku związanym zryzykiem subiektywnym.

Wysoki poziom wiedzy idziałanie wwa-

runkach bez wymuszeń pozwalają na

zobiektywizowane postrzeganie ryzyka.

Ze względu na wieloaspektową istotę ry-

zyka w obu przypadkach istnieje możli-

wość nieadekwatności jego oceny. Czy

sobie z tego zdajemy sprawę, czy nie,

ryzyko jest wszechobecne. Fascynacja ry-

zykiem może prowadzić do hazardu, czy-

li liczenia na przysłowiowy łut szczęścia.

Awersja do ryzyka utrwala zachowania

asekuracyjne. Między tymi skrajnościami

istnieje możliwość kontroli i zarządzania

ryzykiem [10].

Wartościowanie ryzyka

Obecnie światowym trendem staje się

maksymalne akceptowane ryzyko indywi-

dualne nie większe niż 10

-6

na rok, nato-

miast ryzyko grupowe 10

-5

na rok.

Zakłada się, że poziom ryzyka indy-

widualnego pomiędzy 10

-4

a10

-6

na rok

wymaga przeprowadzenia analizy zy-

sków istrat (ang. RCBA – risk cost, benefis

analysis) zgodnie zzasadą ryzyka tak ni-

skiego, jak to praktycznie jest uzasadnio-

ne (ALARP).

Brytyjskie przepisy HSE (ang. Health

and Safety Executive) przyjmują maksy-

malne akceptowalne ryzyko dobrowolne

na poziomie 10

-3

na rok, natomiast narzu-

cone ryzyko grupowe odnoszone do za-

grożeń przemysłowych na poziomie 10

-4

na rok, przez co najmniej 10 lat.

Zasada ALARP stosowana jest wwielu

różnych dziedzinach analizy ryzyka zwią-

zanego zdziałalnością przemysłową [8].

Przyjmuje się:

l górną granicę obszaru ALARP,

– dla pracowników 10

-3

zgonów/rok

adla ludności 10

-4

zgonów/rok

l dolną granicę obszaru ALARP,

– dla pracowników 10

-5

adla ludności

-6

zgonów/rok

Obowiązuje przy tym pojęcie ekwi-

walentu nieszczęśliwego wypadku (ang.

aquivalent fatality):

1 zgon = 10 poważnym obrażeniom =

= 200 lekkim obrażeniom.

Akceptacja ryzyka według odczucia

społecznego przedstawia się następująco:

l 10

-8

(jeden zgon wskali roku na każde

100 milionów osób) – zagrożenie jest

odczuwalne wsposób incydentalny,

l 10

-6

(jeden zgon rocznie na każdy

milion osób) – wypadki takie są odno-

towywane, ale nie podejmuje się spe-

cjalnych procedur aktywnego prze-

ciwdziałania tego rodzaju zagroże-

niom,

l 10

-4

(jeden zgon rocznie na 100 ty-

sięcy osób) – obywatele żądają zor-

ganizowanych działań osłonowych,

l 10

-2

(jeden zgon rocznie na 100

osób) – ryzyko tego rodzaju powinno

być redukowane indywidualnie.

Analizy historyczne zdarzeń niepożą-

danych typu katastroficznego w syste-

mach technicznych wskazują, że wywołu-

ją je od 3 do 5 zdarzeń awaryjnych wy-

stępujących wtym samym czasie – jedno-

cześnie lub wmałym jego interwale [5].

Zagrożenia endogeniczne

iegzogeniczne SZZW

Wyróżnia się dwa podstawowe ro-

dzaje ryzyka i zagrożeń z nim związa-

nych [9]:

l endogeniczne, gdzie źródła ryzyka

usytuowane są wewnątrz systemu

imożna nad nim sprawować kontrolę,

l egzogeniczne, gdzie źródła ryzyka są

poza systemem, aco za tym idzie są

poza możliwościami kontroli przez

operatora systemu.

Wlatach 80-tych XX wieku wWiel-

kiej Brytanii i USA zostały wdrożone

wsystemach technicznych systemy antyry-

zyka [7]. Wgłównej mierze opierają się

one opodsystemy monitoringu powiąza-

nego z oprogramowaniem komputero-

wym. Na rys.1 pokazano schemat ideowy

systemu antyryzyka.

Antyryzyko polega na skompensowa-

niu zagrożeń przez stosowne układy

Rys. 1.

Schemat działania systemu antyryzyka. IZend – informacja ozagrożeniu endogenicznym, IZegz –

informacja ozagrożeniu egzogenicznym, Zend – zagrożenia endogeniczne, SZend – sygnał zagro-

żeń endogenicznych, Zegz – zagrożenia egzogeniczne, SZegz – sygnał zagrożeń egzogenicznych,

OZZegz – oddziaływanie zwrotne na zagrożenia egzogeniczne, MZOgz – monitoring zagrożeń

pochodzących zotoczenia SZZW, ZMend – zarządzanie monitoringiem endogenicznym, ZMegz –

zarządzanie monitoringiem egzogenicznym, KZAR – kokpit zarządzania antyryzykiem, IZO – infor-

macja zwrotna do otoczenia

www.informacjainstal.com.pl

7-8/2025

Wodociągi i kanalizacja

zabezpieczeń opisane szczegółowo

wPN-EN 61508 cz. 1÷7 z2010 roku –

Bezpieczeństwo funkcjonalne elektrycz-

nych (elektronicznych) programowalnych

systemów związanych z bezpieczeń-

stwem [4,6].

Układy zabezpieczeń mogą być skon-

figurowane wnastępujący sposób:

l typ 1001 – zadziałanie układu za-

bezpieczenia powoduje wyłączenie

awaryjne (brak rezerwowania),

l typ 1002 – zadziałanie jednego

zdwóch układów zabezpieczeń po-

woduje wyłączenie awaryjne (rezer-

wowanie polega na zadziałaniu 1 z2

układów),

l typ 1002D – j.w., ale zadziałanie 1

z2 układów lub zadziałanie diagno-

styki powoduje wyłączenie awaryjne

(rezerwowanie polega na zadziałaniu

1 z2 lub diagnostyki),

l typ 2002 – dla wyłączenia awaryjne-

go wymagane jest jednoczesne zadzia-

łanie obu układów zabezpieczenia,

l typ 2003 – zadziałanie 2 z3 ukła-

dów zabezpieczeń powoduje wyłą-

czenie awaryjne,

l typ N00MD – zadziałanie N z M

układów zabezpieczeń powoduje

wyłączenie awaryjne lub odbywa się

to wwyniku głosowania na podstawie

badań diagnostycznych.

Podsumowanie

l Analiza i ocena ryzyka polega na

identyfikacji potencjalnych zagrożeń

na każdym etapie produkcji i dystry-

bucji wody wodociągowej. Prowadzi

to do oszacowania prawdopodobień-

stwa wystąpienia zidentyfikowanego

zagrożenia, jego wpływu iskutków na

cały SZZW (oszacowanie szkód) oraz

wybór środków ochrony ikontroli dla

każdego czynnika ryzyka.

l Fizyczna kontrola ryzyka polega na

jego redukcji w odniesieniu do zda-

rzeń niepożądanych. Finansowa kon-

trola ryzyka polega na jego retencji

wewnątrz firmy lub przeniesienia go

na inny podmiot. Transfer ryzyka może

być dwojakiego rodzaju:

– przeniesienie zadań narażonych na

ryzyko na inny podmiot,

– przeniesienie odpowiedzialności za

pokrycie strat na ubezpieczyciela.

l Bezpieczeństwo należy obecnie do

priorytetowych obszarów nauki na

świecie. Wwielu dziedzinach działal-

ności iżycia społeczeństw osiągnięcia

nauki ztego zakresu są zpowodze-

niem wprowadzane do praktyki dnia

codziennego. Szczególnie dotyczy to

infrastruktury krytycznej funkcjonowa-

nia aglomeracji miejskich (SZZW na-

leżą do tej infrastruktury).

l Przemiany w sektorze zaopatrzenia

w wodę do spożycia przewartościo-

wały zagadnienia niezawodności

ibezpieczeństwa. Rośnie świadomość

zapewnienia odpowiedniego pozio-

mu wtym zakresie zarówno po stronie

producentów, jak i odbiorców wody

wodociągowej.

l Zapobieganie poważnym awariom

systemowym powinno opierać się

o analizy niezawodnościowe wyko-

nywane dla określenia warunków

bezpiecznego funkcjonowania SZZW.

Pierwszoplanowym problemem anali-

tycznym jest wdrożenie do praktyki

eksploatacyjnej analiz iocen ryzyka.

l Liberalizacja wolnorynkowa tworzy

presję na funkcjonowanie przedsię-

biorstw wodociągowych i na nowo

otwiera pytanie opoziom niezawod-

ności ibezpieczeństwa SZZW.

BIBLIOGRAFIA

[1] Boryczko K, Rak J.R.: Bezpieczeństwo syste-

mów wodociągowych. Dywersyfikacja zaso-

bów wody. Oficyna Wydawnicza Politechniki

Rzeszowskiej, 2017.

[2] DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIE-

GO IRADY (UE) 2020/2184 zdnia 16 grud-

nia 2020 r. wsprawie jakości wody przezna-

czonej do spożycia przez ludzi

[3] Łunarski J.: Inżynieria systemów ianaliza syste-

mowa. Oficyna Wydawnicza Politechniki Rze-

szowskiej, Rzeszów 2010.

[4] PN-EN 61508 cz. 1÷7 z2010 roku – Bezpie-

czeństwo funkcjonalne elektrycznych (elektro-

nicznych) programowalnych systemów zwią-

zanych zbezpieczeństwem

[5] Rak J.R.: Bezpieczeństwo systemów zaopatrze-

nia w wodę. Wydawnictwo Instytutu Badań

Systemowych PAN, Warszawa 2009.

[6] Rak J.R.: Bezpieczna woda wodociągowa.

Zarządzanie ryzykiem w systemie zaopatrze-

nia wwodę. Oficyna Wydawnicza Politechniki

Rzeszowskiej, Rzeszów 2009.

[7] Rak J.R.: Problematyka ryzyka w wodocią-

gach. Oficyna Wydawnicza Politechniki Rze-

szowskiej, 2014.

[8] Rak J.R.: Wybrane aspekty związane zryzy-

kiem w systemach komunalnych. Instal, z. 9,

2016, s. 55-58.

[9] Rak J.R.: Zagrożenia iryzyko wfunkcjonowa-

niu współczesnych wodociągów i kanalizacji

Instal, z. 2, 2010, s. 15-19.

[10] Rak J.R., Tchórzewska-Cieślak B.: Ryzyko

weksploatacji systemów zbiorowego zaopa-

trzenia w wodę. Wydawnictwo Seidel-Przy-

wecki Sp. zo.o., 2013.

[11] Stręk M., Rak J.R., Piegdoń I.: Metoda wyzna-

czania pojemności awaryjnej sieciowego

zbiornika wodociągowego, INSTAL, z. 2,

2025, s. 41-46, DOI: 10.36119/15.2025.2.6

[12] Tchórzewska – Cieślak B.: Metody analizy

ioceny ryzyka awarii podsystemu dystrybucji

wody. Oficyna Wydawnicza Politechniki Rze-

szowskiej, Rzeszów 2011.