7-8/2025 www.informacjainstal.com.pl

Wprowadzenie

– zielony wodór jako przyszłość

energetyki zeroemisyjnej

izielonego przemysłu

Wobliczu globalnych wyzwań klima-

tycznych i rosnącego zapotrzebowania

na czystą energię, coraz większą uwagę

poświęca się rozwojowi technologii wo-

dorowych. Choć wciąż pozostają one

w fazie dynamicznego rozwoju, już dziś

dostrzegalny jest ich ogromny potencjał.

Wodór jako gaz ounikalnych właściwo-

ściach, staje się obiektem zainteresowania

inżynierów, naukowców i przemysłu, ze

względu na swoje liczne zalety oraz sze-

rokie możliwości zastosowania m.in.

wenergetyce, transporcie, magazynowa-

niu isprężaniu energii [1-2].

Kluczowym aspektem przy projekto-

waniu a następnie budowaniu instalacji

wodorowych jest zapewnienie odpowied-

niego poziomu bezpieczeństwa poprzez

zastosowanie nowoczesnych systemów

detekcji, czujników i skutecznych zabez-

pieczeń przed dyfuzją wodoru. Eksperci

prognozują, że w perspektywie najbliż-

szych kilku dekad (od 5 do 50 lat), pro-

dukcja wodoru przyjmie w dużej mierze

charakter rozproszony a skala jego wy-

twarzania będzie sukcesywnie rosnąć

wraz z doskonaleniem technologii [3].

Wodór jest pierwiastkiem, który dzięki

Ź ródła ciepła i energii elektrycznej/Sources of heat and electricity

Analiza zagrożeń ibezpieczeństwa instalacji

włańcuchu wodorowym

Risk analysis and safety of installations in the hydrogen economy

RENATA WŁODARCZYK, PAULINA KALEJA

DOI 10.36119/15.2025.78.1

Zielony wodór jest postrzegany jako kluczowy element przyszłości energetyki zeroemisyjnej iprzemysłu zrównoważo-

nego. Jego produkcja ma wnajbliższych dekadach przybrać charakter rozproszony, adzięki rozwojowi technologii

(np. elektrolizerów) coraz większe znaczenie zyska ekologiczna metoda pozyskiwania wodoru zelektrolizy wody. Roz-

wój technologii wodorowych stanowi kluczowy element transformacji energetycznej, ale wiąże się ze specyficznymi

wyzwaniami bezpieczeństwa wynikającymi zwłaściwości wodoru, takich jak: łatwopalność, szeroki zakres palności

ikruchość wodorowa. Bezpieczne magazynowanie wodoru iprzesył wodoru wymagają stosowania odpowiednich

materiałów, systemów detekcji oraz przestrzegania norm iprzepisów krajowych iunijnych (ATEX, PED, SEVESO III).

Infrastruktura przesyłowa musi być projektowana zuwzględnieniem ryzyka wycieków mieszanin wybuchowych.

Wramach niniejszej pracy przeprowadzono analizę iocenę zagrożeń związanych zinstalacjami funkcjonującymi

wramach łańcucha wodorowego, przedstawiono gospodarkę wodorową jako innowacyjną iprzyszłościową tech-

nologię, która może odegrać istotną rolę wprocesie odchodzenia od paliw kopalnych. Zwrócono uwagę na specy-

ficzne właściwości fizykochemiczne wodoru, które wymagają bezwzględnego przestrzegania norm, rozporządzeń

iwytycznych dotyczących bezpiecznej eksploatacji instalacji, wktórych wodór jest produkowany, magazynowany

lub transportowany.

Słowa kluczowe: technologie wodorowe, właściwości wodoru, magazynowanie wodoru, przesył wodoru, zasady

bezpieczeństwa

Green hydrogen is seen as akey element of the future of zero-emission energy and sustainable industry. Its production

is to become distributed in the coming decades, and thanks to the development of technology (e.g. electrolyzers), the

ecological method of obtaining hydrogen from water electrolysis will become increasingly important. The development

of hydrogen technologies is akey element of the energy transformation, but it is associated with specific safety

challenges resulting from the properties of hydrogen, such as flammability, awide range of flammability and hydrogen

embrittlement. Safe hydrogen storage and transmission require the use of appropriate materials, detection systems and

compliance with national and EU standards and regulations (ATEX, PED, SEVESO III). The transmission infrastructure

must be designed taking into account the risk of leaks and explosive mixtures.

As part of this work, an analysis and assessment of the risks associated with installations operating within the

hydrogen chain was carried out, the hydrogen economy was presented as an innovative and future technology that

can play an important role in the process of moving away from fossil fuels. Attention was drawn to the specific

physicochemical properties of hydrogen, which require strict compliance with standards, regulations and guidelines

regarding the safe operation of installations in which hydrogen is produced, stored or transported.

Keywords: hydrogen technologies, hydrogen properties, hydrogen storage, hydrogen transmission, safety principles

dr inż. Renata Włodarczyk https://orcid.org/0000-0002-0093-5178 ‒ Katedra Zaawansowanych Technologii Energetycznych, Wydział

Infrastruktury iŚrodowiska, Politechnika Częstochowska, Częstochowa

mgr inż. Paulina Kaleja ‒ Wydział Infrastruktury iŚrodowiska, Politechnika Częstochowska, Częstochowa.

Autor do korespondencji/ Corresponding author: renata.wlodarczyk@pcz.pl

www.informacjainstal.com.pl

7-8/2025

Źródła ciepła i energii elektrycznej

swoim zaletom znalazł zastosowanie

wwielu gałęziach przemysłu, wtym pali-

wowo – rafineryjnym wtakich procesach,

jak: reforming, hydrokraking, hydrorafina-

cja, syntezy: amoniaku imetanolu, uwo-

dornienia czy produkcji aniliny [4]. Wpro-

dukcji przemysłowej wykorzystywany do

produkcji margaryny czy słodzików. Wo-

dór jest wykorzystywany wprzemyśle pa-

liwowym jako paliwo wpojazdach wodo-

rowych, wmetalurgii służy do redukcji rud

żelaza, awenergetyce atomowej – pełni

funkcję moderatora w reaktorach jądro-

wych (wodór zawarty wwodzie H

Olub

O). Jednym znajnowszych zastosowań

wodoru jest branża kosmetologiczna,

gdzie wodór wykorzystywany jest do

oczyszczania wodorowego [5-7].

Obecnie wodór najczęściej pozyski-

wany jest z paliw kopalnych. Jednak

dzięki postępującemu rozwojowi i upo-

wszechnianiu się takich urządzeń, jak

elektrolizery czy ogniwa paliwowe [8-9],

coraz bardziej realna staje się produkcja

wodoru zelektrolizy wody – jako ekolo-

giczna izrównoważona alternatywa. Ze

względu na surowiec zastosowany do

produkcji wodoru, atym samym zastoso-

waną technologię, jej wpływem na śro-

dowisko oraz ponoszonymi kosztami,

dokonuje się „kodowania” wodoru. „Ko-

dowanie” wodoruodnosi się do systemu

oznaczeń kolorystycznych [10-11]:

l wodór zielony: uzyskiwany wproce-

sie elektrolizy wody zwykorzystaniem

energii odnawialnej (np. zelektrowni

wiatrowych, słonecznych lub wod-

nych);

l wodór niebieski: uzyskiwany wproce-

sie reformingu parowego metanu lub

gazyfikacji węgla z zastosowaniem

technologii wychwytywania i składo-

wania dwutlenku węgla (CCS Carbon

Capture Storage);

l wodór szary: uzyskiwany wprocesie

reformingu parowego metanu lub ga-

zyfikacji węgla bez zastosowania

technologii CCS;

l wodór żółty: uzyskiwany w procesie

elektrolizy wody z wykorzystaniem

energii elektrycznej zsieci;

l wodór turkusowy: uzyskiwany po-

przez pirolizę metanu;

l wodór biały: wodór naturalnie wystę-

pujący wskorupie ziemskiej;

l wodór czarny/brązowy: wodór uzy-

skiwany wprocesie gazyfikacji węgla,

gdzie czarny wodór pochodzi zgazy-

fikacji węgla kamiennego, abrązowy

zgazyfikacji węgla brunatnego;

l wodór różowy/fioletowy: wodór pro-

dukowany zelektrolizy wody zasilanej

energią jądrową.

Na każdym etapie łańcucha wartości

wodoru, które obejmują produkcję wodo-

ru, magazynowanie, transport oraz wyko-

rzystanie wodoru, niezwykle ważne są

aspekty związane zzapewnieniem zacho-

wania bezpieczeństwa, koszty oraz przy-

gotowanie iprzestrzeganie odpowiednich

aktów prawnych wpostaci przepisów, ko-

deksów inorm dotyczących urządzeń iin-

stalacji [13-17]. We współczesnych syste-

mach technologicznych jednym z kluczo-

wych wyzwań pozostaje podnoszenie kul-

tury bezpieczeństwa. Dotyczy to zarówno

samych instalacji, jak iprocesów technolo-

gicznych, a przede wszystkim – ochrony

zdrowia i życia ludzi. W tym kontekście

ogromne znaczenie ma dostęp do zestan-

daryzowanych procedur, norm, ustaw oraz

wytycznych, które wspólnie tworzą ramy

umożliwiające zachowanie bezpiecznych

warunków pracy. Podejście to wpisuje się

wideę „safety worker” – pracownika świa-

domego zagrożeń iodpowiednio przygo-

towanego do ich minimalizacji.

W ramach niniejszej pracy przepro-

wadzono analizę iocenę zagrożeń zwią-

zanych z instalacjami funkcjonującymi

wramach łańcucha wodorowego, przed-

stawiono gospodarkę wodorową jako in-

nowacyjną iprzyszłościową technologię,

która może odegrać istotną rolę wproce-

sie odchodzenia od paliw kopalnych.

Zwrócono uwagę na specyficzne właści-

wości fizykochemiczne wodoru, które wy-

magają bezwzględnego przestrzegania

norm, rozporządzeń i wytycznych doty-

czących bezpiecznej eksploatacji instala-

cji, w których wodór jest produkowany,

magazynowany lub transportowany.

Właściwości wodoru waspekcie

wymagań bezpieczeństwa

instalacji

Wodór, ze względu na swoje właści-

wości fizykochemiczne, stwarza specy-

ficzne wyzwania wzakresie bezpieczeń-

stwa instalacji. Wodór jest gazem lekkim

(14 razy lżejszy od powietrza), łatwopal-

ny z szerokim zakresem palności w po-

wietrzu, co oznacza, że może się zapalić

nawet przy niskich stężeniach. Podczas

rozszczelnienia wydostaje się pod znacz-

nym ciśnieniem i ulega samozapłonowi,

pali się bezbarwnym iniewidocznym pło-

mieniem, co może prowadzić do poważ-

nych uszkodzeń instalacji oraz stwarzać

dodatkowe zagrożenie dla personelu

iotoczenia. Inne trudności wpracy zwo-

dorem, a tym samym wymagany wysoki

poziom kontroli szczelności instalacji wyni-

kają z tego, że wodór jest to gaz bez-

barwny, bezwonny isłabo rozpuszczalny

wwodzie [18]. Wodór spala się intensyw-

nie, wysokim płomieniem, a produktem

spalania jest woda, co sprawia, że jest to

gaz neutralny dla środowiska. Wysoka

wartość liczby oktanowej wskazuje, że

mieszanka wodorowo-powietrzna jest

bardzo odporna na samozapłon ispala-

nie detonacyjne. Wodór, jako wyjątkowo

lekki i reaktywny gaz, posiada szereg

cech, które zjednej strony czynią go obie-

cującym nośnikiem energii, zdrugiej zaś

– generują istotne wyzwania związane

zbezpieczeństwem jego stosowania. Na

rys. 1 przedstawiono kluczowe właściwo-

ści wodoru oraz wymagania techniczne

iorganizacyjne, które należy spełnić, aby

zminimalizować ryzyko podczas projekto-

wania i eksploatacji instalacji wodoro-

wych. Niska gęstość i wysoka dyfuzyj-

ność, powodują, że wodór wprzypadku

wycieku bardzo szybko unosi się irozpra-

sza wpowietrzu. Choć ogranicza to ryzy-

ko jego akumulacji wdolnych częściach

pomieszczeń, jednocześnie znacząco

utrudnia wykrycie wycieku bez odpo-

wiednich systemów detekcji. Szeroki za-

kres palności sprawia, że wodór wymaga

wyjątkowo niskiej energii zapłonu – nawet

minimalna iskra może wywołać eksplozję.

Rys. 1.

Kluczowe

właściwości

wodoru wpły-

wające na

bezpieczeń-

stwo, opraco-

wanie własne

na podstawie

[18-19]

Fig. 1. Key

properties of

hydrogen

affecting safe-

ty, own study

based on [18-

19]

7-8/2025 www.informacjainstal.com.pl

Dodatkowo wodór może tworzyć miesza-

niny wybuchowe zpowietrzem wbardzo

szerokim zakresie stężeń (od ok. 4% do

75%). Ważnym aspektem, który należy

uwzględnić podczas projektowania insta-

lacji iwyboru materiałów jest zjawisko kru-

chości wodorowej wywołanej dyfuzją wo-

doru w głąb materiału, prowadzące do

zmniejszenia wytrzymałości mechanicznej

konstrukcji zbiorników, rurociągów iarma-

tury. Mały rozmiar cząsteczek wodoru nie-

sie ryzyko przenikania przez złączki, gwin-

ty, kołnierze, zawory, uszczelki.

Zapewnienie bezpieczeństwa instala-

cji wodorowych wymaga spójnego iwie-

loaspektowego podejścia, które uwzględ-

nia zarówno unikalne właściwości fizyko-

chemiczne wodoru, jak iodpowiedni do-

bór technologii, materiałów oraz wdroże-

nie skutecznych procedur organizacyjnych.

Kluczowe znaczenie ma tu systemowe za-

rządzanie ryzykiem, które stanowi funda-

ment bezpiecznego i zrównoważonego

rozwoju nowoczesnej gospodarki wodo-

rowej [15, 19-22]. Bezpieczeństwo insta-

lacji wodorowych wymaga kompleksowe-

go podejścia, łączącego znajomość spe-

cyfiki tego gazu zodpowiednim doborem

technologii oraz wdrożeniem procedur or-

ganizacyjnych. Skuteczne zarządzanie

ryzykiem jest fundamentem bezpiecznego

rozwoju gospodarki wodorowej.

Aby zapewnić wysoki poziom bezpie-

czeństwa dla instalacji wodorowych nale-

ży zapewnić odpowiednie warunki pracy

izasady postępowania. Na rys. 2. zapre-

zentowano kluczowe aspekty, do których

należą [19, 21-22]:

l czynniki ludzkie: szkolenia personelu

wzakresie przestrzegania zasad BHP

oraz procedur związanych zobsługą

urządzeń, postępowania podczas

wystąpienia ewentualnej awarii,

kształcenie iedukacja;

l czynniki techniczne: dobór materiałów,

stosowanie czujników i zaworów, za-

chowanie niezawodności ibezpieczeń-

stwa dzięki regularnym kontrolom stanu

technicznego, odpowiednio wentylo-

wane pomieszczenia ihale, stacje tan-

kowania, itp., eliminacja lub ogranicze-

nie możliwych źródeł zapłonu.

Akty prawne dotyczące

wymagań bezpieczeństwa

wzakresie postępowania

zpaliwem wodorowym

Analizując normy, ustawy oraz rozpo-

rządzenia obowiązujące w Polsce i na

świecie dotyczące technologii wodoro-

wych, można zauważyć, że regulacje te

obejmują szeroki zakres zagadnień od

prawa energetycznego i budowlanego,

po przepisy dotyczące ochrony przeciw-

pożarowej oraz ochrony środowiska.

Szczególne znaczenie mają również kwe-

stie związane zbezpieczeństwem ihigie-

ną pracy, paliwami alternatywnymi, elek-

tromobilnością, projektowaniem i postę-

powaniem wstrefach zagrożonych wybu-

chem, atakże liczne wytyczne techniczne,

standardy i normy branżowe. Zarówno

przy projektowaniu infrastruktury techno-

logicznej i transportowej, jak i w sytu-

acjach awaryjnych wzakładach odużym

lub zwiększonym ryzyku, kluczowe zna-

czenie mają odpowiednie dyrektywy, nor-

my oraz akty prawne krajowe imiędzyna-

rodowe.

W tabeli 1 zamieszczono wybrane

dokumenty międzynarodowe (ISO, IEC,

NFPA) oraz normy krajowe (PN), które re-

gulują techniczne aspekty projektowania,

budowy ieksploatacji systemów wodoro-

wych oraz instalacji fotowoltaicznych [19-

20, 23-30]. Określają one m.in. zasady

bezpieczeństwa dla systemów wodoro-

wych, wymagania dla stacji tankowania

wodoru (wtym dystrybutorów), generatory

wodoru oparte na elektrolizie wody, atak-

że klasyfikację stref zagrożonych wybu-

chem iprojektowanie instalacji PV. Wszyst-

kie te dokumenty mają kluczowe znacze-

nie przy tworzeniu bezpiecznej izgodnej

z przepisami infrastruktury energetycznej

iwodorowej. Ustawy iobwieszczenia Sej-

mu RP przedstawiają obowiązujące

Rys. 2.

Wymagania

bezpieczeń-

stwa dla insta-

lacji wodoro-

wych, opraco-

wanie własne

na podstawie

[19-22]

Fig. 2. Safety

requirements

for hydrogen

installations,

own study

based on [19-

22]

Tabela 1. Wybrane dokumenty dotyczące zasad bezpieczeństwa instalacji wodorowych

Table 1. Selected documents regarding the safety rules of hydrogen installations

Rodzaj

dokumentu

Numer dokumentu Akt prawny Uwagi

STANDARDY, WYTYCZNE, NORMY

ISO/TR 15916:2015(E) Basic considerations for the safety of hydrogen systems [19]

ISO 19880-1:2020(E)

Gaseous hydrogen — Fuelling stations — Part 1: General

requirements

[20]

ISO/DIS 19880-2

Gaseous hydrogen Fuelling stations Part 2: Dispensers and

dispensing systems

ISO 22734:2019(E)

Hydrogen generators using water electrolysis — Industrial,

commercial, and residential applications

[23]

PN-EN IEC 60079-10-1:2021-09

Atmosfery wybuchowe – Część 10-1: Klasyfikacja prze-

strzeni-Gazowe atmosfery wybuchowe

[24]

NFPA 855 (2023)

Standard for the Installation of Stationary Energy Storage

Systems

[25]

USTAWY

Ustawa zdnia 21 listopada 2024 r. ozmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych

innych ustaw

[26]

Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zdnia 10 marca 2023 r. wsprawie

ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Prawo budowlane

[27]

Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zdnia 10 marca 2023 r. wsprawie

ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy oelektromobilności ipaliwach alternatywnych

[28]

Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zdnia 15 maja 2020r. wsprawie

ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy oochronie przeciwpożarowej

[29]

Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zdnia 1 grudnia 2022 r. wsprawie

ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Prawo ochrony środowiska

[30]

www.informacjainstal.com.pl

7-8/2025

Źródła ciepła i energii elektrycznej

przepisy z zakresu prawa energetyczne-

go, budowlanego, elektromobilności,

ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony

środowiska. Uregulowania te mają na celu

zapewnienie zgodności zzasadami zrów-

noważonego rozwoju, bezpieczeństwa

i efektywnego wykorzystania paliw alter-

natywnych – w tym wodoru. Stanowią

podstawę prawną dla inwestycji związa-

nych zinfrastrukturą wodorową wPolsce.

Wymienione rozporządzenia krajowe

określają szczegółowe wymagania tech-

niczne i prawne dotyczące projektowa-

nia, budowy ibezpieczeństwa stacji wo-

dorowych oraz obiektów budowlanych,

w tym obowiązki związane z ochroną

przeciwpożarową, BHP i zagrożeniami

wybuchowymi [19-20] – (tabela 2). Ure-

gulowania te obejmują również wymaga-

nia wobec projektów budowlanych, syste-

mów zaopatrzenia wwodę do celów po-

żarowych, klasyfikacji zakładów o pod-

wyższonym ryzyku awarii oraz zasad

użytkowania substancji niebezpiecznych.

Zkolei dyrektywy unijne koncentrują się

na harmonizacji przepisów technicznych

ibezpieczeństwa na poziomie europejskim

[31-48]. Dotyczą m.in. urządzeń ciśnienio-

wych (PED), maszyn (MD), urządzeń

w strefach wybuchowych (ATEX), elektro-

magnetycznej kompatybilności (EMC),

sprzętu elektrycznego (LVD), atakże bez-

pieczeństwa pracy w atmosferach wybu-

chowych (ATEX User). SEVESO III reguluje

prewencję poważnych awarii przemysło-

wych, adyrektywy ADR i 70/156/EWG

odnoszą się do bezpiecznego transportu

towarów niebezpiecznych i homologacji

pojazdów. Dyrektywa RED promuje wyko-

rzystanie odnawialnych źródeł energii,

wtym wodoru, jako alternatywnego paliwa

wkontekście transformacji energetycznej.

Karty charakterystyki

Karta charakterystyki to dokument opi-

sujący właściwości danej substancji che-

micznej lub mieszaniny. Zawiera ona klu-

czowe informacje, takie jak: właściwości

fizykochemiczne, zagrożenia dla zdrowia

iśrodowiska, środki ostrożności oraz zale-

cenia dotyczące bezpiecznego obcho-

dzenia się zdaną substancją. Dokument

ten powinien być sporządzony wjęzyku

polskim idostępny dla każdego użytkow-

nika mającego kontakt zdaną substancją

lub mieszaniną. Obowiązek jego opraco-

wania wynika zarówno zprzepisów kra-

jowych, jak iunijnych – są to:

l Rozporządzenie Ministra Zdrowia

zdnia 3 lipca 2002 r. wsprawie karty

charakterystyki substancji niebezpiecz-

nej ipreparatu niebezpiecznego [49],

l Ustawa zdnia 25 lutego 2011 r. osub-

stancjach chemicznych iich mieszani-

nach [50],

l unijne rozporządzenia CLP (Classifica-

tion, Labelling and Packaging) [51]

oraz REACH (Registration, Evaluation,

Authorisation and Restriction of Chem-

icals) [52].

Każdy pracownik mający styczność

z substancją chemiczną powinien zapo-

znać się z treścią karty charakterystyki

oraz mieć do niej swobodny dostęp

wmiejscu pracy.

Warto dodać, że zawarte w karcie

wartości mogą się nieznacznie różnić

wzależności od producenta czy stężenia

substancji w konkretnym opakowaniu.

Karta charakterystyki podzielona jest na

sekcje, które pozostają niezmienne nieza-

leżnie od rodzaju związku, substancji czy

mieszaniny [49]. Również wodór, jako

ważny pierwiastek ma przypisaną kartę

charakterystyki, wktórej zawarto między

innymi informacje odnośnie do: identyfika-

cji zagrożeń, wymaganych środków

pierwszej pomocy, postępowania wprzy-

padku pożaru, uwolnienia do środowiska,

informacji toksykologicznych, ekologicz-

nych, postępowania z odpadami, trans-

portu itp.

Ochrona przeciwpożarowa

winstalacjach wodorowych

Wodór ze względu na swoje specy-

ficzne właściwości fizyko – chemiczne

podlega różnym zapisom iregułom zgod-

nym zochroną przeciwpożarową. Wodór

jest gazem palnym, przez co wskutek wy-

buchu/wydostania/uwolnienia się do

powietrza itd. (w zależności od sytuacji)

dochodzi do pożaru. Pożar zdefinicji to

niekontrolowany proces spalania, wystę-

pujący wmiejscu do tego nieprzeznaczo-

nym, rozprzestrzeniającym się w sposób

niekontrolowany, powodującym zagroże-

nie dla zdrowia i życia ludzi i zwierząt

oraz straty materialne. Według PN-ISO

8421-1:1997: charakteryzuje się on emi-

sją ciepła, której towarzyszy wydzielanie

dymu izazwyczaj płomieni [19-21, 53].

Cechy charakterystyczne pożaru:

l możliwość występowania wysokiej

temperatury,

l wydzielanie się dużych ilości produk-

tów spalania,

l możliwość rozprzestrzeniania się tzn.

wzrost powierzchni lub objętości po-

żaru.

Ze względu na rodzaj substancji ule-

gających zapaleniu, pożary klasyfikuje się

według następujących grup [53]:

Tabela 2. Rozporządzenia krajowe idyrektywy unijne dotyczące zasad BHP instalacji wodorowych

Table 2. National regulations and EU directives regarding health and safety rules for hydrogen

installations

Budownictwo iinfrastruktura

Akt prawny Zakres regulacji Uwagi

Rozporządzenie Ministra Klimatu iŚrodowiska

z7.10.2022

Wymagania techniczne dla stacji wodoru [31]

Obwieszczenie Ministra Rozwoju iTechnologii

z12.07.2022

Zakres iforma projektu budowlanego [32]

Rozporządzenie MSWiA z5.08.2023 Uzgadnianie projektów pod kątem ochrony p.poż. [33]

Obwieszczenie Ministra Rozwoju iTechnologii

z15.04.2022

Warunki techniczne budynków iich usytuowania [34]

Bezpieczeństwo pożarowe iprzeciwwybuchowe

Obwieszczenie MSWiA z21.03.2023 Ochrona p.poż. budynków iterenów [35]

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z8.07.2010 Minimalne wymagania BHP watmosferach wybuchowych [36]

Rozporządzenie MSWiA z24.07.2009 Zaopatrzenie wwodę idrogi pożarowe [37]

Dyrektywa 1999/92/WE (ATEX User) Ochrona pracowników wstrefach wybuchowych [38]

Dyrektywa 2014/34/UE (ATEX)

Urządzenia isystemy ochronne watmosferach wybucho-

wych

[39]

Bezpieczeństwo przemysłowe iawaryjne

Rozporządzenie Ministra Rozwoju z29.01.2016 Klasyfikacja zakładów odużym izwiększonym ryzyku [40]

Dyrektywa 2012/18/UE (SEVESO III) Zapobieganie poważnym awariom przemysłowym [41]

Urządzenia techniczne imaszyny

Dyrektywa 2014/68/UE (PED) Urządzenia ciśnieniowe [42]

Dyrektywa 2006/42/WE (MD) Maszyny ibezpieczeństwo ich użytkowania [43]

Instalacje elektryczne ikompatybilność elektromagnetyczna

Dyrektywa 2014/35/UE (LVD) Urządzenia niskonapięciowe [44]

Dyrektywa 2014/30/UE (EMC) Kompatybilność elektromagnetyczna urządzeń [45]

Transport ipojazdy

Dyrektywa 94/55/WE (ADR) Transport drogowy towarów niebezpiecznych [46]

Dyrektywa 70/156/EWG Homologacja pojazdów iprzyczep [47]

Energetyka izrównoważony rozwój

Dyrektywa 2018/2001 (RED) Promowanie energii odnawialnej, wtym wodoru [48]

7-8/2025 www.informacjainstal.com.pl

l Grupa A – pożary materiałów sta-

łych, których spalanie przebiega

z tworzeniem żarzącego się węgla,

np. drewno, papier, tkaniny;

l Grupa B – pożary cieczy oraz mate-

riałów stałych, które topnieją pod

wpływem temperatury, np. paliwa,

oleje, tworzywa sztuczne;

l Grupa C – pożary gazów, takich jak

metan, propan, acetylen czy wodór;

l Grupa D – pożary metali, np. magne-

zu, sodu, potasu, glinu, tytanu;

l Grupa E – pożary urządzeń elek-

trycznych będących pod napięciem;

l Grupa F – pożary tłuszczów iolejów

wykorzystywanych w urządzeniach

kuchennych.

Wodór zaliczany jest do grupy poża-

rów C. Pożary tej grupy charakteryzują się

tym, że spalanie gazów odbywa się wca-

łej objętości mieszaniny. W przeciwień-

stwie do cieczy, gazy palne nie posiadają

jednej, ściśle określonej temperatury zapło-

nu, gdyż zapalają się wdowolnej tempe-

raturze, oile ich stężenie mieści się wtzw.

granicach wybuchowości [19-21, 53]. Do

gaszenia pożarów stosuje się różnego ro-

dzaju gaśnice, które różnią się zawartością

środka gaśniczego, jednakże nie każda

gaśnica nadaje się do wszystkich grup

pożarów. Do gaszenia pożarów wywoła-

nych materiałami zgrupy C, do której za-

kwalifikowano paliwo wodorowe nadaje

się gaśnica proszkowa ABC zmożliwością

gaszenia urządzeń elektrycznych pod na-

pięciem do 1 kV oraz wyższym.

Detektory wodoru jako środki

ochrony indywidualnej podczas

użytkowania iprzebywania

wpobliżu instalacji wodorowych

Aby bezpiecznie wykonywać czynno-

ści eksploatacyjne i operacyjne, każdy

pracownik musi być wyposażony wśrodki

ochrony indywidualnej (ŚOI). Ich zada-

niem jest zapewnienie ochrony zdrowia,

życia oraz mienia podczas pracy.

Elementy odzieży roboczej wchodzą-

cej wskład ŚOI obejmują [54]:

l kask ochronny zpaskiem podbródko-

wym;

l okulary ochronne;

l rękawice ochronne (dodatkowo mogą

występować wwersji specjalistycznej);

l kurtkę, spodnie oraz koszulkę/podko-

szulkę o właściwościach antyelektro-

statycznych;

l buty ochronne zmetalowym tzw. no-

skiem iwłaściwościami antyelektrosta-

tycznymi.

Poza odzieżą roboczą kluczową rolę

w zapewnieniu bezpieczeństwa odgry-

wają detektory osobiste oraz systemy de-

tekcji zbiorowej. Ich zadaniem jest wykry-

wanie niebezpiecznych stężeń substancji

(np. wodoru), które mogą zagrażać zdro-

wiu ludzi lub bezpieczeństwu instalacji.

Urządzenia te muszą spełniać wymogi

norm CE oraz ATEX, ze względu na pracę

w strefach zagrożonych wybuchem to

znaczy ich konstrukcja iobudowa muszą

być odpowiednio dostosowane do tych

warunków. Detektory wodoru wzależno-

ści od klasy i dokładności mogą pełnić

funkcję zarówno ochrony indywidualnej,

jak izbiorowej. Choć przepisy nie wskazu-

ją jednoznacznie, gdzie pracownik powi-

nien nosić detektor, jego posiadanie pod-

czas przebywania na terenie instalacji

wodorowej jest obowiązkowe.

Transport wodoru woparciu

omiędzynarodową umowę ADR

iregulamin RID

Transport wodoru jest możliwy pod

warunkiem spełnienia wymagań związa-

nych ztransportem woparciu oprzepisy

Umowy ADR (fr.L’ Accord européen relatif

au transport international des marchandis-

es Dangereuses par Route) i Regulamin

RID (fr. Règlement concernant le transport

International ferroviaire des marchandises

Dangereuses). Umowa ADR jest między-

narodową konwencją dotyczącą drogo-

wego przewozu towarów iładunków nie-

bezpiecznych, sporządzoną wGenewie

30 września 1957 r. obowiązującą wpo-

nad 50 krajach [55], natomiast RID to re-

gulamin dla międzynarodowego przewo-

zu kolejami towarów niebezpiecznych

[56]. Wobu dokumentach jest wyraźnie

określone wjakich sposób należy ozna-

czyć pojazd przewożący dany materiał,

jakie naklejki zastosować, iwjakim miej-

scu je umieszczać. Zgodnie z Umową

ADR dla wodoru są stosowane odpo-

wiednie pojazdy typu MEGC (ang.

MEGC – Multiple-Element Gas Conta-

iner). Pojazd MEGC jest to wieloelemento-

wy kontener do gazu (MEGC) oznaczają-

cy jednostkę składającą się zelementów

połączonych ze sobą kolektorem, zamo-

cowanych wramie. Za elementy wieloele-

mentowego kontenera do gazu uważa

się: butle, zbiorniki rurowe, wiązki butli,

bębny ciśnieniowe oraz cysterny przezna-

czone do przewozu gazów zdefiniowa-

nych w2.2.2.1.1, opojemności większej

niż 450 litrów [56]. Zgodnie z umową

ADR wodór można także magazynować

oraz transportować iprzesyłać rurociąga-

mi, nazywane docelowo wodorociągami

(oczym wdalszej części pracy):

l butlach;

l zbiornikach rurowych;

l bębnach ciśnieniowych;

l wiązkach butli, przy czym ważność

(nie jest to okres gwarancji – tylko

czasookres przeglądu) to 10 lat, za-

tem w tym okresie każda butla musi

przejść przegląd.

Umowa ADR iRegulamin RID wskazują

także jakie wyposażenie powinno znajdo-

wać się wpojeździe oraz jakie dokumenty

powinny być przygotowane iuzupełnione

przed transportem gazu. Zgodnie z usta-

wodawstwem polskim tj. Rozporządzenie

Ministra Zdrowia zdnia 25 sierpnia 2015 r.

w sprawie sposobu oznakowania miejsc,

rurociągów oraz pojemników izbiorników

służących do przechowywania lub zawie-

rających substancje stwarzające zagroże-

nie lub mieszaniny stwarzające zagrożenie

każdy rurociąg, wktórym przepływają róż-

nego rodzaju substancje/mieszaniny nale-

ży oznakować [57]:

l wsposób widoczny;

l na wysokości wzroku;

l poprzez napis z nazwą substancji/

tabliczką informacyjną wpunkcie cen-

tralnym;

l strzałki ikierunki przepływów;

l kolor rurociągu identyfikujący substan-

cję.

Na rys. 3a zamieszczono przykłado-

we oznakowanie rurociągu, w którym

przepływa gaz palny, wtym przypadku

wodór. Kolor rurociągu oznaczamy kolo-

rem żółtym, a oznakowanie zgodnie

zsystem GHS. Wprzypadku butli, wktó-

rej przechowywany jest wodór, istotne

jest, aby butla posiadała wswojej górnej

części tzw. naklejkę bananową. Na na-

klejce powinny być oznaczenia H wpo-

staci piktogramów zgodnych z system

GHS, zwroty P, nazwa handlowa produk-

tu, wzory chemiczne substancji/miesza-

nin, normy, nazwa producenta, okres

ważności/przeglądu, kontakt do produ-

centa oraz naklejki zgodne zUmową ADR

Rys. 3a.

Oznakowanie rurociągu

zprzepływającym wodorem,

Rys. 3b. Prawidłowy wygląd

butli zwodorem [55]

Fig. 3a. Marking of the pipe-

line with flowing hydrogen,

Fig. 3b. Correct appearance

of the hydrogen cylinder [55]

www.informacjainstal.com.pl

7-8/2025

Źródła ciepła i energii elektrycznej

[55]. Na rys. 3b przedstawiono wygląd

przykładowej butli z wodorem: butla

wswojej górnej części, gdzie się zwęża,

obecnie musi być pomalowana na czer-

wono-szaro (prawa strona rysunku). Po-

przednio stosowano tylko kolor czerwony,

obecnie jeśli butle uzyskały pozytywną

ocenę podczas przeglądu, mogą być

używane nadal (lewa strona rysunku).

Wymagania techniczne sieci

iinstalacji wodorowych

W świetle założeń Polskiej Strategii

Wodorowej (PSW) do 2040 roku, jednym

z kluczowych elementów transformacji

energetycznej jest rozwój infrastruktury

umożliwiającej bezpieczny i efektywny

przesył wodoru [58]. Strategia przewiduje

zarówno dostosowanie istniejących gazo-

ciągów do przesyłu mieszanek gazu ziem-

nego zwodorem, jak ibudowę dedykowa-

nych rurociągów wodorowych w strate-

gicznych lokalizacjach. W miarę postępu

technologicznego oraz woparciu owyniki

analiz iprojektów pilotażowych, podejmo-

wane będą decyzje dotyczące wyboru

konkretnych rozwiązań inżynieryjnych. Jed-

nocześnie dokument podkreśla znaczenie

integracji Polski zeuropejską siecią przesy-

łową wodoru, wtym poprzez możliwe po-

łączenia transgraniczne. Rozwój systemów

przesyłowych ma być komplementarny wo-

bec rozbudowy wielkoskalowych magazy-

nów wodoru, niezbędnych do zapewnie-

nia elastyczności ibezpieczeństwa dostaw.

Strategia PSW uwzględnia wyzwania

związane zmieszaniem wodoru z gazem

ziemnym, m.in. ograniczenia techniczne in-

frastruktury, ryzyka bezpieczeństwa, wpływ

na urządzenia końcowe oraz potrzebę se-

paracji wodoru wprzypadku jego wykorzy-

stania w czystej postaci. Z tego względu

w długoterminowej perspektywie prefero-

wanym kierunkiem pozostaje budowa od-

rębnej, specjalistycznej infrastruktury do

transportu wodoru. Oprócz wymienionych

wyzwań, w kontekście transportu wodoru

pojawiają się dodatkowe kwestie [58]:

l wysokie koszty budowy dedykowanej

infrastruktury wodorowej: budowa no-

wych rurociągów wodorowych jest

kosztowna i wymaga znacznych in-

westycji;

l potrzeba dostosowania istniejącej in-

frastruktury: adaptacja istniejących ga-

zociągów do przesyłu wodoru rów-

nież wiąże się zkosztami iwyzwania-

mi technicznymi;

l wybór optymalnej strategii transportu:

należy dokładnie przeanalizować,

czy bardziej opłacalne jest mieszanie

wodoru zgazem ziemnym na wcze-

snym etapie, czy też budowa dedyko-

wanej infrastruktury.

Transport wodoru wsieciach

gazowych

Transport wodoru rurociągami/wodo-

rociągami wydaje się naturalnym krokiem

w rozwoju gospodarki wodorowej. Jed-

nak odmienność fizykochemiczna wodoru

względem metanu, który dominuje

w obecnych systemach gazowych, rodzi

liczne pytania o trwałość materiałów,

szczelność infrastruktury oraz bezpieczeń-

stwo eksploatacyjne. Jednym zgłównych

wyzwań technicznych jest jednak efektyw-

ny i bezpieczny przesył wodoru, szcze-

gólnie przy wykorzystaniu istniejącej infra-

struktury gazowej. Istnieje kilka potencjal-

nych metod transportu wodoru, w tym

transport rurociągami (wpostaci gazowej

lub ciekłej), transport cysternami (gazowe-

go lub ciekłego wodoru), atakże transport

w formie związanej chemicznie (np.

wamoniaku lub organicznych nośnikach

wodoru) [4]. Każda ztych metod charak-

teryzuje się odmiennymi kosztami inwesty-

cyjnymi, operacyjnymi oraz efektywnością

energetyczną. Najdroższy jest transport

wodoru cysternami, azwłaszcza wposta-

ci ciekłej ze względu na konieczność

utrzymywania niskich temperatur [18-20].

Jednym z kluczowych ryzyk podczas

przesyłu wodoru jest tzw. kruchość wodoro-

wa, czyli zjawisko pogarszania właściwo-

ści mechanicznych metalu wskutek przeni-

kania wodoru do jego struktury. Wyróżnia

się dwa podstawowe typy tego zjawiska

[59-61]: kruchość wewnętrzna, która jest

spowodowana obecnością wodoru reszt-

kowego wstrukturze stali, wprowadzonego

podczas produkcji oraz kruchość zewnętrz-

na wynikająca zkontaktu materiału zwo-

dorem atmosferycznym lub procesowym,

np. wrurociągu. Waspekcie praktycznym

przesyłu wodoru najistotniejsza jest kru-

chość zewnętrzna, powstająca na skutek

długotrwałego oddziaływania sprężonego

wodoru na stal. Wodór, który może wystę-

pować wpostaci atomowej lub cząstecz-

kowej, tworzy defekty wstrukturze metali,

które zkolei wywołują pęknięcia idegra-

dację materiału. Celem prawidłowego roz-

poznania procesu propagacji korozji wo-

dorowej wskazuje się na trzy główne me-

chanizmy niszczenia [62]:

l reakcyjna kruchość wodorowa – za-

chodzi wwysokich temperaturach na

skutek reakcji wodoru zmetalem, pro-

wadząc do powstawania wodorków;

l środowiskowa kruchość wodorowa –

występuje wzbiornikach lub rurocią-

gach narażonych na kontakt zatmos-

ferą bogatą wwodór;

l odwracalna kruchość wewnętrzna –

pojawia się, gdy wodór penetruje

materiał podczas jego przetwarzania,

nawet jeśli później nie następuje bez-

pośredni kontakt zwodorem.

Wśród czynników wpływających na

korozję idegradację materiałów podczas

kontaktu z wodorem można wyróżnić

działania środowiskowe oraz materiało-

we, do których należą (rys. 4) [59-60]:

l temperatura: im niższa, tym większa

podatność materiałów na utratę pla-

styczności; pojawia się tzw. „zerowa

temperatura plastyczności”, poniżej

której materiał przechodzi ze stanu

ciągliwego do kruchego;

l zanieczyszczenia gazu: wodór wyso-

kiej czystości zwiększa ryzyko krucho-

ści, substancje takie jak O

, H

Oczy

mają działanie hamujące, nato-

miast H

S i CO

pogarszają odpor-

ność materiałów;

l typ korozji: korozja sucha – powolna,

zachodząca przy wyższych tempera-

turach wkontakcie zsuchym gazem;

korozja mokra – wywołana obecno-

ścią wody lub wilgoci wgazie; istotna

przy nieodpowiednim oczyszczeniu

wodoru;

l dobór materiałów na instalacje: więk-

szość materiałów metalowych wyka-

zuje pewien stopień wrażliwości na

kruchość wodorową, ale wiele znich

Rys. 4.

Degradacja

materiałów

wywołana

działaniem

wodoru,

opracowanie

własne na

podstawie

[59-62]

Fig. 4. Degra-

dation of

materials

caused by

hydrogen,

own study

based on [59-

62]

7-8/2025 www.informacjainstal.com.pl

można stosować bez zachowania

szczególnych środków ostrożności

(pod względem ryzyka uszkodzenia

przez kruchość wodorową). Materia-

ły, które można stosować bez zacho-

wania szczególnych środków ostroż-

ności to [59-62]:

– mosiądz iwiększość stopów miedzi;

– aluminium istopy aluminium (niektóre

stopy aluminium owysokiej wytrzyma-

łości są wrażliwe na kruchość wodoro-

wą, ale dzieje się tak w warunkach

korozji naprężeniowej);

– żeliwo sferoidalne;

– rury ztworzyw sztucznych polietylenu

PE ipolichlorku winylu PCV.

Sieciami przesyłowymi transportuje się

gaz na duże odległości pod wysokim ci-

śnieniem wynoszącym około 6 MPa. Takie

ciśnienie sprawia, że wwiększości przy-

padków są one budowane ze stali, gdyż

polietylen PE nie jest odporny na wysokie

naprężenia stałe; wybór stali wskazuje, że

działanie destrukcyjne wodoru należy

kontrolować.

Magazynowanie wodoru

Wodór może być magazynowany

itransportowany wróżnych stanach sku-

pienia, z wykorzystaniem różnorodnych

nośników, w zależności od metody jego

pozyskania oraz potrzeb technicznych

i ekonomicznych. Obecnie wyróżnia się

cztery główne formy transportu wodoru:

wpostaci amoniaku (NH₃), wodoru sprę-

żonego (CGH

), w postaci ciekłej (LH

)

oraz związanego wmetylocykloheksanie

(MCH – stosowany wLOHC). Magazy-

nowanie i transport wodoru w postaci

związanej usprawniają jego przechowy-

wanie i eliminują problemy wynikające

z właściwości fizycznych i chemicznych.

Formy magazynowania wodoru rozwa-

żane obecnie cechują się następującymi

właściwościami [1-2, 5,7-8, 15, 19-21]:

l LH

(skroplony wodór): proces skro-

plenia wodoru wymaga kriogenicz-

nych technologii oraz specjalistycz-

nych, izolowanych zbiorników, ze

względu na wysoką palność ipoten-

cjalne zagrożenia wybuchowe wodo-

ru, jego transport wiąże się zdużymi

wymaganiami bezpieczeństwa;

l NH₃ (amoniak): powstaje w procesie

syntezy Hebera-Boscha, amoniak jest

skraplany wtemperaturze –33°C pod

ciśnieniem atmosferycznym, w skali

przemysłowej przechowuje się go

wzbiornikach ciśnieniowych lub bezci-

śnieniowych, amoniak jest bardzo tok-

syczny iłatwopalny, co stanowi istotne

wyzwanie w kontekście bezpieczeń-

stwa;

l CGH

(sprężony wodór gazowy):

wodór w tej postaci nadaje się do

transportu w zbiornikach wysokoci-

śnieniowych i może być przesyłany

infrastrukturą gazową przeznaczoną

dla metanu;

l LOHC (ciekłe nośniki organiczne wo-

doru): wodór wiązany jest chemicznie

z nośnikiem w temperaturze 150–

200°C pod ciśnieniem 30–50 ba-

rów, takie mieszaniny przypominają

właściwościami paliwa ciekłe, co uła-

twia ich logistykę, wodór odzyskuje

się przez proces odwodornienia

w temperaturze 250–300°C, który

wymaga doprowadzenia energii;

l Power to Liquid (P2L): technologia pro-

dukcji syntetycznych paliw wodoro-

wych z wodoru i gazów zawierają-

cych węgiel (np. CO, CO

), wopar-

ciu oreakcję Fischera-Tropscha, otrzy-

mane w wyniku procesu produkty

(benzyna, olej napędowy, nafta, me-

tanol) służą jako nośniki energii, ale

nie zawierają czystego wodoru.

Wstanie gazowym wodór przechowy-

wany jest pod wysokim ciśnieniem (200–

350 barów), natomiast wstanie ciekłym –

po skropleniu w temperaturze poniżej

–240,18°C. Alternatywne formy przecho-

wywania obejmują nośniki chemiczne, ta-

kie jak amoniak (NH₃), sprężony wodór

gazowy (CGH

), ciekłe nośniki organiczne

wodoru (LOHC) oraz paliwa syntetyczne

(Power to Liquid). Każda ztych metod wią-

że się zokreślonymi wymaganiami techno-

logicznymi, stratami energii izagrożeniami

bezpieczeństwa [15, 19-21].

Zbiorniki sprężonego wodoru

Zbiorniki sprężonego wodoru mają

formę sferyczną lub cylindryczną iwystę-

pują w pięciu typach [63-64]. Wybór

technologii zależy głównie od wymaga-

nego ciśnienia oraz kosztów produkcji.

Najczęściej stosowane są zbiorniki meta-

lowe – tańsze od kompozytowych, ale

wiąże się to zistotnymi wyzwaniami:

l odporność awaryjna: metalowe

zbiorniki są bardziej kruche iw razie

uszkodzeń generują mniej rozproszo-

nych, większych odłamków niż kom-

pozytowe;

l charakterystyka materiałowa: metale

są izotropowe (jednorodne mecha-

nicznie wkażdym kierunku), natomiast

kompozyty są anizotropowe – ich

wytrzymałość zależy od kierunku włó-

kien wzmacniających;

l ryzyko kruchości wodorowej: metale,

ze względu na strukturę krystaliczną,

są podatne na kruchość wodorową,

co skraca ich żywotność.

Metalowe zbiorniki są obecnie naj-

częściej stosowane wprzemyśle iwzasto-

sowaniach stacjonarnych, np. stalowe

butle pracujące przy ciśnieniach 15–

20 MPa [65], używane w laboratoriach

lub w małych instalacjach elektrolizy.

W kontekście transportu i magazynowa-

nia wodoru największe znaczenie mają

zbiorniki typu III iIV [64, 66]; typ III: kom-

pozytowy zaluminiową wkładką, typ IV:

wpełni niemetalowy, zpolimerową okła-

dziną i wzmocnieniami z włókien szkla-

nych lub węglowych. Zbiorniki te dominu-

ją wzastosowaniach mobilnych (pojazdy

osobowe, ciężarówki, transport szynowy

i morski), ponieważ łączą niską masę

z wysoką wytrzymałością i pozwalają

sprężać wodór do 30–35 MPa lub wyżej.

Wkonstrukcjach kompozytowych kluczo-

we wyzwanie stanowi zapewnienie

szczelności iograniczenie dyfuzji wodoru,

co wymusza stosowanie metalowych lub

polimerowych barier.

Zbiorniki ciekłego wodoru

Skraplanie wodoru jest procesem

energochłonnym ze względu na jego wła-

ściwości termodynamiczne, m.in. niską

temperaturę inwersji (~200 K dla wodoru,

24 K dla helu – temperatura inwersji to

maksymalna temperatura, przy której gaz

ulega ochłodzeniu wwyniku rozprężania

się – efekt Joule’a-Thomsona; wodór, hel

i neon są wyjątkami wśród gazów, dla

których temperatura inwersji jest niższa niż

temperatura pokojowa), co komplikuje

proces chłodzenia [62-66]. Aby uzyskać

ciekły wodór wysokiej jakości, trzeba usu-

nąć zanieczyszczenia (oprócz helu), przy

czym dopuszczalny poziom zanieczysz-

czeń to maks. 0,001 ppm [62-66]. Po

skropleniu wodór musi być skutecznie izo-

lowany od otoczenia (powietrza, substan-

cji utleniających), co zapewnia się m.in.

instalacjami próżniowymi. Materiał ścian

zbiornika musi zapewniać wysoką wytrzy-

małość, odporność na dyfuzję wodoru

ikriogeniczne temperatury. Stosuje się m.

in. miedź, aluminium, tytan, stal austeni-

tyczną (głównie seria 300) oraz wybrane

kompozyty [64]. Konstrukcje zbiorników

na ciekły wodór dzielą się na:

l mobilne – kompaktowe, zodpowied-

nim oprzyrządowaniem;

l stacjonarne – zwykle cylindryczne,

zbudowane z dwóch koncentrycz-

nych naczyń oddzielonych warstwą

superizolacji, odużym stosunku śred-

nicy do długości.

Izolacja termiczna ogranicza odparo-

wanie wodoru – współczynnik odparowa-

nia zależy od pojemności zbiornika ijako-

ści izolacji. Przykładowo dzienny ubytek

www.informacjainstal.com.pl

7-8/2025

Źródła ciepła i energii elektrycznej

wynosi ~0,4% objętości dla zbiornika

50 m³ i~0,06% dla 20 000 m³ [59-61].

Jak już wspominano powyżej, wodór

jako paliwo wymaga ostrożnego obcho-

dzenia się zuwagi na niską energię zapło-

nu iszeroki zakres palności. Wyciekający

wodór łatwo się rozprasza wotwartej prze-

strzeni, ale w zamkniętych pomieszcze-

niach może tworzyć groźne mieszaniny

wybuchowe [24-25]. Źródłem zapłonu

mogą być iskry znarzędzi, telefonów czy

naelektryzowanej odzieży – stąd wymóg

stosowania odzieży antystatycznej inarzę-

dzi przeciwwybuchowych. Wrazie zapło-

nu wodór powoduje deflagrację owyso-

kim ciśnieniu. Ciekły wodór dodatkowo

może skraplać tlen zotoczenia, zwiększa-

jąc ryzyko pożaru. Kontakt z ciekłym wo-

dorem lub jego parami grozi oparzeniami

kriogenicznymi, a wdychanie wodoru –

utratą przytomności lub śmiercią [49].

Aby przeciwdziałać ryzyku ulatniania

wodoru, a w konsekwencji wybuchowi,

wkonstrukcjach zbiorników coraz częściej

stosuje się polimery wzmacniające (np.

włókna szklane, węglowe, aramidowe

[63-65]), mimo że cechują się one podat-

nością na przenikanie wodoru ipogorsze-

niem właściwości mechanicznych wcza-

sie użytkowania. Magazynowanie wodo-

ru jest zatem wyzwaniem materiałowym.

Materiały na zbiorniki muszą być wytrzy-

małe, ale jednocześnie lekkie oraz odpor-

ne na znacząco wysokie ciśnienie. Wodór

wpływa negatywnie na jakość materiałów

polimerowych poprzez zniszczenie same-

go tworzywa wwyniku działania wodoru,

aszczególnie zanieczyszczeń występują-

cych wgazie, przenikanie wodoru przez

materiał polimerowy (częsty problem

w zbiornikach wysokociśnieniowych),

tworzenie pęcherzyków gazu [63-65],

pęcznienie materiału i wzrost objętości

nawet o15%, co wpływa na zmianę wy-

miarów iprzyczynia się do pęknięcia, ła-

twopalność materiału polimerowego –

zbiorniki są odporne maksymalnie od 6

do 12 minut ognia.

Proces projektowania oraz eksploata-

cja zbiorników stacjonarnych imobilnych

dla celów magazynowania wodoru wraz

zpomocniczymi instalacjami musi spełniać

odpowiednie standardy bezpieczeństwa

wcelu zminimalizowania zagrożenia [59-

66]. Do zasad ogólnych wymaganych

podczas projektowania zbiorników nale-

żą następujące kwestie (tabela 3):

l obudowy muszą być wentylowane

wodpowiedni sposób;

l rurociąg przeznaczony dla wodoru

ciekłego musi posiadać dwa zawory

szeregowe, przy czym jeden z nich

jest zaworem automatycznym;

l tace ociekowe muszą zostać zapro-

jektowane a następnie umieszczone

tak, by uniemożliwić skraplającej się

cieczy przedostawanie się na inne

urządzenia oraz powierzchnie;

l zbiorniki oraz cysterny mobilne muszą

posiadać awaryjny zawór odcinający;

l wszystkie dostępne urządzenia elek-

tryczne, takie jak pompy oraz oświe-

tlenie, muszą posiadać odpowiednie

zabezpieczenia przeciwwybuchowe

bądź powinny być wykonane wtech-

nologii obojętnej, by zapewnić bez-

pieczną pracę z wodorem (z wyłą-

czeniem instalacji występującej wpo-

jazdach);

l kontrolne urządzenia muszą być za-

bezpieczone przed mechanicznymi

uszkodzeniami;

l wymagana jest izolacja rurociągów

i zbiorników z wodorem ciekłym od

urządzeń, które nie są przystosowane

do niskich temperatur np. kable, pod-

wozia pojazdów, guma bądź plastik.

Podsumowanie

Wodór jest powszechnie uznawany

za paliwo przyszłości okluczowym zna-

czeniu dla dekarbonizacji gospodarki.

Jego spalanie nie generuje emisji CO

ajedynie parę wodną, co czyni go pali-

wem przyjaznym środowisku. Dodatkowo

wodór charakteryzuje się wysoką gęsto-

ścią energii idużą sprawnością w ogni-

wach paliwowych, co przekłada się na

wysoką efektywność energetyczną. Istot-

ną kwestią jest możliwość szerokiego za-

stosowania wodoru od transportu (pojaz-

dy drogowe, kolej, lotnictwo) po energe-

tykę, gdzie może magazynować nadwyż-

ki energii ze źródeł odnawialnych, stabili-

zując systemy energetyczne. Wprzemyśle

chemicznym i rafineryjnym wodór zastę-

puje bardziej emisyjne surowce jak gaz

ziemny czy węgiel. Produkcja wodoru jest

możliwa zróżnych źródeł, wtym zbioma-

sy iwody (elektroliza).

Magazynowanie wodoru oraz jego

transport stanowią jednak istotne wyzwa-

nia techniczne i bezpieczeństwa. Stoso-

wane technologie obejmują wodór gazo-

wy sprężony, ciekły, magazynowanie

w podziemnych strukturach (np. kawer-

nach solnych) oraz w formie wodorków

metali. Każda zmetod ma swoje zalety

iograniczenia – m.in. niską gęstość ener-

gii (gazowy), wymogi kriogeniczne (cie-

kły), czy wyzwania materiałowe (stałe

wodorki).

Bezpieczeństwo magazynowania wy-

maga zastosowania specjalistycznych

materiałów odpornych na korozję wodo-

rową oraz przestrzegania norm między-

narodowych (np. ISO, ATEX, PED). Szcze-

gólną uwagę należy zwrócić na zjawisko

kruchości wodorowej oraz degradację

materiałów wkontakcie zwodorem.

Rozwój infrastruktury wodorowej wy-

maga znacznych nakładów inwestycyj-

nych (szacowanych na dziesiątki miliar-

dów euro do 2030 r.), budowy dedyko-

wanych sieci przesyłowych, dostosowa-

nia istniejących gazociągów oraz jednoli-

tych regulacji bezpieczeństwa na pozio-

mie UE iglobalnym. Pomimo tych wyzwań

wodór pozostaje kluczowym elementem

transformacji energetycznej, oferując per-

spektywę znacznego ograniczenia emisji

gazów cieplarnianych.

Wnioski

Na podstawie przeprowadzonej ana-

lizy sformułowano następujące wnioski:

l Zielony wodór jest kluczowym ele-

mentem transformacji energetycznej,

oferując zeroemisyjne źródło energii

Tabela 3. Zasady ogólne projektowania ieksploatacji zbiorników oraz instalacji pomocniczych do

magazynowania wodoru, opracowano na podstawie [59-66]

Table 3. General principles of design and operation of tanks and auxiliary installations for hydrogen

storage, developed on the basis of [59-66]

Lp. Zasada Opis

1. Wentylacja obudów

Obudowy muszą być zaprojektowane zodpowiednim systemem wentylacji,

aby zapobiegać akumulacji wodoru

2. Bezpieczne rurociągi

Rurociąg dla wodoru ciekłego musi mieć dwa zawory szeregowe, wtym jeden

automatyczny, by zapewnić kontrolę przepływu.

3. Tace ociekowe

Muszą być tak zaprojektowane irozmieszczone, aby zapobiec przedostawaniu

się skroplonego wodoru na inne urządzenia ipowierzchnie.

4. Awaryjny zawór odcinający

Zbiorniki imobilne cysterny muszą być wyposażone wawaryjny zawór umożli-

wiający natychmiastowe odcięcie dopływu wodoru.

5. Urządzenia elektryczne

Pompy, oświetlenie iinne urządzenia elektryczne muszą mieć zabezpieczenia

przeciwwybuchowe lub być wykonane wtechnologii obojętnej (zwyjątkiem

pojazdów).

6. Zabezpieczenia mechaniczne

Wszystkie urządzenia kontrolne powinny być chronione przed uszkodzeniami

mechanicznymi.

7. Izolacja kriogeniczna

Rurociągi izbiorniki ciekłego wodoru muszą być odizolowane od elementów

nieprzystosowanych do niskich temperatur (np. kable, podwozia, guma, plastik).

7-8/2025 www.informacjainstal.com.pl

iszerokie zastosowania wprzemyśle,

jednak jego bezpieczne wykorzysta-

nie wymaga rozbudowanej infrastruk-

tury isystemowego zarządzania ryzy-

kiem.

l Właściwości fizykochemiczne wodoru

– jego lekkość, wysoka dyfuzyjność,

szeroki zakres palności iskłonność do

tworzenia mieszanin wybuchowych –

stwarzają specyficzne wyzwania bez-

pieczeństwa wymagające zaawanso-

wanych technologii detekcji i szczel-

nych instalacji.

l Zjawisko kruchości wodorowej oraz

przenikanie wodoru przez materiały

instalacyjne stanowią poważne ogra-

niczenia techniczne, które należy

uwzględniać na etapie projektowa-

nia, budowy ieksploatacji sieci iurzą-

dzeń wodorowych.

l Bezpieczne stosowanie wodoru opie-

ra się na wieloaspektowym podejściu

prawnym i technicznym – od krajo-

wych rozporządzeń (np. BHP, ochro-

na przeciwpożarowa) po unijne dy-

rektywy (ATEX, PED, SEVESO III), któ-

re harmonizują standardy wcałej Eu-

ropie.

l Transport wodoru (np. drogowy –

ADR, kolejowy – RID) wymaga rygo-

rystycznych zasad znakowania, spe-

cjalistycznych kontenerów (MEGC)

oraz spełnienia międzynarodowych

przepisów zapewniających bezpie-

czeństwo przewozu.

l Polska Strategia Wodorowa do 2040

r. przewiduje rozwój zarówno miesza-

nych sieci gazowych (metan–wodór),

jak ibudowę dedykowanych wodoro-

ciągów oraz magazynów, zuwzględ-

nieniem integracji zeuropejską siecią

przesyłową.

l Kluczowe znaczenie w eksploatacji

instalacji wodorowych mają środki

ochrony indywidualnej i systemy de-

tekcji zbiorowej, które minimalizują

ryzyko wybuchu lub narażenia pra-

cowników na niebezpieczne stężenia

wodoru.

l Skuteczne zarządzanie bezpieczeń-

stwem wodorowym wymaga nie tylko

zaawansowanych technologii iproce-

dur technicznych, ale też wysokiej

kultury bezpieczeństwa pracy, szkoleń

oraz dostępu do standaryzowanych

procedur inorm.

Founding: The scientific research was

funded by the statute subvention of Czesto-

chowa University of Technology, Faculty of

Infrastructure and Environment. The re-

search was funded by the project No. BS/

PB400/301/25.

LITERATURA

[1] Dincer I. , Acar C., (2014) Review and evalu-

ation of hydrogen production methods for bet-

ter sustainability, Int J Hydrogen Energy, 1 – 18

[2] Abdalla A., Hossain S., (red.) (2018) Nisfindy

O., Azad A., Hydrogen production, storage,

transportation and key challenges with applica-

tions: Areview Energy Conversion and Mana-

gement 165, str. 602–627.

[3] EU Strategies on Hydrogen and Energy System

Integration, European Parliament. Available

online: https://www.europarl.(dostęp:

7.06.2025)

[4] Ball M., Wietschel M. (2009), The future of

hydrogen–opportunities and challenges. Int. J.

Hydrog. Energy, 34, 615–627.

[5] Staffell, I., et al. (2019). The role of hydrogen

and fuel cells in the global energy system. Ener-

gy & Environmental Science, 12(2), 463–491

[6] Vogl, V., Åhman, M., Nilsson, L. J. (2018).

Assessment of hydrogen direct reduction for

fossil-free steelmaking. Journal of Cleaner Pro-

duction, 203, 736–745.

[7] Kim, M. J., et al. (2018). The beneficial effects of

hydrogen water on skin wound healing. Medi-

cal Gas Research, 8(2), 73–78.

[8] Mróz T., Sinacka J., Fórmaniak K., Ocena

sprawności energetycznej ogniwa paliwowe-

go typu PEM, Instal 2/2025, DOI

10.36119/15.2025.2.3

[9] Włodarczyk R., The use of fuel cell technology

as electricty and heat generators in residental

buildings, Instal 6/2021, DOI

10.36119/15.2021.6.2

[10] International Renewable Energy Agency

(IRENA). (2020). Green Hydrogen: AGuide to

Policy Making. Abu Dhabi: IRENA. https://

www.irena.org/publications/2020/Nov/

Green-hydrogen

[11] International Energy Agency (IEA). (2021).

Global Hydrogen Review 2021. Paris: IEA.

https://www.iea.org/reports/global-hydro-

gen-review-2021 (dostęp: 17.06.2025)

[12] Hydrogen Council. (2021). Hydrogen Insights.

https://hydrogencouncil.com/en/hydro-

gen-insights-2021/ (dostęp: 18.06.2025)

[13] IEA. (2019). The Future of Hydrogen: Seizing

Today’s Opportunities. Paris: International Ener-

gy Agency https://www.iea.org/reports/

the-future-of-hydrogen (dostęp: 27.06.2025)

[14] https://www.iea.org/reports/global-hydro-

gen-review-2023 (dostęp: 18.06.2025)

[15] IEA. (2023). Global Hydrogen Review 2023.

Paris: IEA. https://hydrogencouncil.com/en/

hydrogen-insights-2023/ (dostęp:

18.06.2025)

[16] IRENA. (2020). Green Hydrogen: AGuide to

Policy Making. Abu Dhabi: International

Renewable Energy Agency https://www.

irena.org/publications/2020/Nov/

Green-hydrogen (dostęp: 18.06.2025)

[17] IRENA. (2024). Global Hydrogen Trade to

Meet the 1.5°C Climate Goal: Part II – Costs

and Infrastructure https://www.irena.org/

publications/2024/Feb/Global-Hydrogen-

Trade-Part-II (dostęp: 18.06.2025)

[18] Surygała J. (2008), Wodór jako paliwo, War-

szawa: Wydawnictwo WNT, ISBN 978-83-

204-3457 – 6, 2008.

[19] ISO/TR 15916:2023. Basic considerations for

the safety of hydrogen systems.

[20] ISO 19880-1:2020 – Gaseous hydrogen –

Fueling stations – Part 1: General requirements.

[21] Hydrogen Europe (2023). Regulatory Frame-

work for Hydrogen in Europe https://hydroge-

neurope.eu/reports/ (dostęp: 18.06.2025)

[22] ISO/TR 15916:2023. Basic considerations for

the safety of hydrogen systems. International

Organization for Standardization.

[23] ISO 22734:2019 Hydrogen generators using

water electrolysis — Industrial, commercial, and

residential applications

[24] PN-EN IEC 60079-10-1:2021-09 Atmosfery

wybuchowe – Część 10-1: Klasyfikacja

przestrzeni-Gazowe atmosfery wybuchowe

[25] NFPA 855 (2023) Standard for the Installation

of Stationary Energy Storage Systems

[26] Dz.U. 2024 poz. 1881 – Ustawa z dnia 21

listopada 2024 r. o zmianie ustawy – Prawo

energetyczne oraz niektórych innych ustaw,

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.

xsp?id=WDU20240001881 (dostęp:

27.06.2025)

[27] Dz.U. 2023 poz. 682 – Obwieszczenie Mar-

szałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zdnia

10 marca 2023 r. wsprawie ogłoszenia jedno-

litego tekstu ustawy – Prawo budowlane,

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.

xsp?id=WDU20230000682 (dostęp:

27.06.2025)

[28] Dz.U. 2023 poz. 875 – Obwieszczenie Mar-

szałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zdnia

10 marca 2023 r. wsprawie ogłoszenia jedno-

litego tekstu ustawy oelektromobilności ipali-

wach alternatywnych, https://isap.sejm.gov.

pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=W-

DU20230000875 (dostęp: 27.06.2025)

[29] Dz.U. 2020 poz. 961 – Obwieszczenie Mar-

szałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zdnia

15 maja 2020 r. wsprawie ogłoszenia jednoli-

tego tekstu ustawy oochronie przeciwpożaro-

wej, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/

DocDetails.xsp?id=WDU20200000961

(dostęp: 27.06.2025)

[30] Dz.U. 2022 poz. 2556 – Obwieszczenie

Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

zdnia 1 grudnia 2022 r. wsprawie ogłoszenia

jednolitego tekstu ustawy – Prawo ochrony

środowiska, https://isap.sejm.gov.pl/isap.

nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220002556

(dostęp: 27.06.2025)

[31] Dz.U. 2022 poz. 2158 – Rozporządzenie

Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 paź-

dziernika 2022 r. w sprawie szczegółowych

wymagań technicznych dla stacji wodoru,

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.

xsp?id=WDU20220002158 (dostęp:

27.06.2025)

[32] Dz.U. 2022 poz. 1679 – Obwieszczenie Mini-

stra Rozwoju iTechnologii zdnia 12 lipca 2022

r. wsprawie ogłoszenia jednolitego tekstu roz-

porządzenia Ministra Rozwoju w sprawie

szczegółowego zakresu i formy projektu

budowlanego, https://isap.sejm.gov.pl/isap.

nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20220001679

(dostęp: 27.06.2025)

[33] Dz.U. 2023 poz. 1563 – Rozporządzenie

Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

zdnia 5 sierpnia 2023 r. wsprawie uzgadnia-

nia projektu zagospodarowania działki lub

terenu, projektu architektoniczno-budowlane-

go, projektu technicznego oraz projektu urzą-

dzenia przeciwpożarowego pod względem

zgodności z wymaganiami ochrony przeciw-

pożarowej, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/

DocDetails.xsp?id=WDU20230001563

(dostęp: 27.06.2025)

[34] Dz.U. 2022 poz. 1225 – Obwieszczenie Mini-

stra Rozwoju iTechnologii zdnia 15 kwietnia

2022 r. wsprawie ogłoszenia jednolitego tek-

stu rozporządzenia Ministra Infrastruktury

w sprawie warunków technicznych, jakim

powinny odpowiadać budynki iich usytuowa-

nie, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDe-

tails.xsp?id=WDU20220001225 (dostęp:

27.06.2025)

[35] Dz.U. 2023 poz. 822 – Obwieszczenie Mini-

stra Spraw Wewnętrznych i Administracji

zdnia 21 marca 2023 r. wsprawie ogłoszenia

www.informacjainstal.com.pl

7-8/2025

Źródła ciepła i energii elektrycznej

jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra

Spraw Wewnętrznych i Administracji w spra-

wie ochrony przeciwpożarowej budynków,

innych obiektów budowlanych i terenów,

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.

xsp?id=WDU20230000822 (dostęp:

27.06.2025)

[36] Dz.U. 2010 nr 138 poz. 931 – Rozporządze-

nie Ministra Gospodarki zdnia 8 lipca 2010 r.

w sprawie minimalnych wymagań, dotyczą-

cych bezpieczeństwa ihigieny pracy, związa-

nych z możliwością wystąpienia w miejscu

pracy atmosfery wybuchowej, https://isap.

sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=W-

DU20101380931 (dostęp: 27.06.2025)

[37] Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030 – Rozporządze-

nie Ministra Spraw Wewnętrznych i Admini-

stracji zdnia 24 lipca 2009 r. wsprawie prze-

ciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz

dróg pożarowych, https://isap.sejm.gov.pl/

isap.nsf/DocDetails.xsp?id=W-

DU20091241030 (dostęp: 27.06.2025)

[38] Dyrektywa 1999/92/WE Parlamentu Euro-

pejskiego I Rady z dnia 16 grudnia 1999 r.

w sprawie minimalnych wymagań dotyczą-

cych bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pra-

cowników zatrudnionych na stanowiskach

pracy, na których może wystąpić atmosfera

wybuchowa (piętnasta dyrektywa szczegóło-

wa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy

89/391/EWG) (dostęp: 27.06.2025)

[39] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady

2014/34/UE zdnia 26lutego 2014r. wspra-

wie harmonizacji ustawodawstw państw człon-

kowskich odnoszących się do urządzeń isyste-

mów ochronnych przeznaczonych do użytku

w atmosferze potencjalnie wybuchowej

(dostęp: 27.06.2025)

[40] Dz.U. 2016 poz. 138 – Rozporządzenie Mini-

stra Rozwoju zdnia 29 stycznia 2016 r. wspra-

wie rodzajów iilości znajdujących się wzakła-

dzie substancji niebezpiecznych, decydują-

cych ozaliczeniu zakładu do zakładu ozwięk-

szonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważ-

nej awarii przemysłowej, https://isap.sejm.

gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=W-

DU20160000138 (dostęp: 27.06.2025)

[41] Dyrektywa 2012/18/UE (SEVESO III) –

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady

2012/18/UE zdnia 4lipca 2012r. wsprawie

kontroli zagrożeń poważnymi awariami zwią-

zanymi zsubstancjami niebezpiecznymi, zmie-

niająca, a następnie uchylająca dyrektywę

Rady 96/82/WE (dostęp: 27.06.2025)

[42] Dyrektywa 2014/68/UE (PED) – Dyrektywa

Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/68/

UE zdnia 15maja 2014r. wsprawie harmoni-

zacji ustawodawstw państw członkowskich

odnoszących się do udostępniania na rynku

urządzeń ciśnieniowych (dostęp: 27.06.2025)

[43] Dyrektywa 2006/42/WE (MD) – Dyrektywa

2006/42/WE Parlamentu Europejskiego

i Rady z dnia 17 maja 2006 r. w sprawie

maszyn, zmieniająca dyrektywę 95/16/WE

(dostęp: 27.06.2025)

[44] Dyrektywa 2014/35/UE (LVD) – Dyrektywa

Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/35/

UE zdnia 26lutego 2014r. wsprawie harmo-

nizacji ustawodawstw państw członkowskich

odnoszących się do udostępniania na rynku

sprzętu elektrycznego przewidzianego do sto-

sowania w określonych granicach napięcia

(dostęp: 27.06.2025)

[45] Dyrektywa 2014/30/UE (EMC) – 2014/30/

UE Dyrektywa kompatybilności elektromagne-

tycznej EMC (dostęp: 27.06.2025)

[46] Dyrektywa 94/55/WE (ADR) – Dyrektywa

Rady 94/55/WE zdnia 21 listopada 1994 r.

w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw

Członkowskich wzakresie transportu drogowe-

go towarów niebezpiecznych (dostęp:

27.06.2025)

[47] Dyrektywa 70/156/EWG – Dyrektywa Rady

z dnia 6 lutego 1970 r. w sprawie zbliżenia

ustawodawstw Państw Członkowskich

wodniesieniu do homologacji typu pojazdów

silnikowych i ich przyczep (dostęp:

27.06.2025)

[48] Dyrektywa 2018/2001 (RED) – Dyrektywa

Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

2018/2001 zdnia 11 grudnia 2018 r. wspra-

wie promowania stosowania energii ze źródeł

odnawialnych (dostęp: 27.06.2025)

[49] Dz.U. 2002 nr 140 poz. 1171 – Rozporządze-

nie Ministra Zdrowia z dnia 3 lipca 2002 r.

wsprawie karty charakterystyki substancji nie-

bezpiecznej i preparatu niebezpiecznego,

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.

xsp?id=WDU20021401171 (dostęp:

27.06.2025)

[50] Dz.U. 2011 nr 63 poz. 322 – Ustawa zdnia 25

lutego 2011 r. osubstancjach chemicznych iich

mieszaninach https://isap.sejm.gov.pl/isap.

nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20110630322

(dostęp: 27.06.2025)

[51] Classification, Labelling and Packaging of

chemicals (CLP Regulation) – Regulation (EU)

2024/2865 of the European Parliament and

of the Council of 23 October 2024 amending

Regulation (EC) No 1272/2008 on classifica-

tion, labelling and packaging of substances

and mixtures https://eur-lex.europa.eu/eli/

reg/2024/2865/oj (dostęp: 27.06.2025)

[52] REACH (Registration, Evaluation, Authorisation

and Restriction of Chemicals) https://eur-lex.

europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CEL-

EX:32006R1907 (dostęp: 27.06.2025)

[53] PN-ISO 8421-1/Ak:1997 Ochrona przeciw-

pożarowa – Terminologia – Terminy ogólne

idotyczące zjawiska pożaru, PKN – Warsza-

wa 1997

[54] Dz.U. 2021 poz. 1210 – Rozporządzenie Mini-

stra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 2

czerwca 2021 r. https://isap.sejm.gov.pl/

isap.nsf/DocDetails.xsp?id=W-

DU20210001210 (dostęp: 27.06.2025)

[55] ADR – Dyrektywa 2008/68/WE Parlamentu

Europejskiego iRady zdnia 24 września 2008

r. w sprawie transportu lądowego towarów

niebezpiecznych https://eur-lex.europa.eu/

legal-content/FR/TXT/?uri=cele-

x%3A32008L0068 (dostęp: 27.06.2025)

[56] Regulamin RID – Dyrektywa Rady 96/49/

WEzdnia 23 lipca 1996 r. wsprawie zbliże-

nia ustawodawstw Państw Członkowskich

dotyczących transportu kolejowego towarów

niebezpiecznych https://eur-lex.europa.eu/

FR/legal-content/summary/rail-safety-trans-

port-of-dangerous-goods-by-rail.html?from-

Summary=32 (dostęp: 27.06.2025)

[57] Dz.U. 2015 poz. 1368 – Rozporządzenie

Ministra Zdrowia z dnia 25 sierpnia 2015 r.

wsprawie sposobu oznakowania miejsc, ruro-

ciągów oraz pojemników i zbiorników służą-

cych do przechowywania lub zawierających

substancje stwarzające zagrożenie lub miesza-

niny stwarzające zagrożenie https://isap.

sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=W-

DU20150001368 (dostęp: 27.06.2025)

[58] Polska Strategia Wodorowa do roku 2030

zperspektywą do roku 2040 (PSW), 2021

[59] ISO/TR 20172:2018 – Welding — Welding of

steels — Summary of hydrogen embrittlement of

steels https://www.iso.org/standard/70361.

html (dostęp: 27.06.2025)

[60] ASME B31.12-2019 – Hydrogen Piping and

Pipelines https://www.asme.org/codes-stan-

dards/find-codes-standards/b31-12-hydro-

gen-piping-pipelines (dostęp: 27.06.2025)

[61] DNV-RP-F112 (2021) – Design of Hydrogen

Pipelines https://rules.dnv.com/docs/pdf/

DNV/RP/2021-08/DNV-RP-F112.pdf

(dostęp: 27.06.2025)

[62] Li, X., Chen, B., Li, C. et al. (2020). “Hydrogen

Embrittlement of Metallic Materials.” Materials

Today Advances, 8, 100086.

[63] ISO 19884:2018 – Gaseous hydrogen — Cyl-

inders and tubes for stationary storage https://

www.iso.org/standard/66215.html (dostęp:

27.06.2025)

[64] ISO 11119 – Gas cylinders — Refillable compo-

site gas cylinders and tubes https://www.iso.

org/standard/73418.html (dostęp:

27.06.2025)

[65] SAE J2579 (2020) Technical Information

Report for Fuel Systems in Fuel Cell and Other

Hydrogen Vehicles https://www.sae.org/

standards/content/j2579_202006/ (dostęp:

27.06.2025)

[66] Shamsi, M., et al. (2022). “Advances in high-

-pressure hydrogen storage tank design and

manufacturing.” International Journal of Hydro-

gen Energy, 47(69): 29865–29885.

,,bioz - bezpieczeństwo i ochrona zdrowia na budowie"

autor: Krzysztof Karol Booss





    







 



