www.informacjainstal.com.pl

6/2025

Zużycie i pomiar zimnej i ciepłej wody

Artykuł zawiera przegląd polskiej literatury zzakresu badań zużycia wody wgospodarstwach domowych wPolsce

zostatnich 22 lat. Celem artykułu jest wykazanie konieczności prowadzenia cyklicznych badań tych wskaźników

wskali całego kraju, zwykorzystaniem ujednoliconej metodologii, zuwzględnieniem wielkości jednostek osadni-

czych, rodzaju zabudowy iwyposażenia sanitarnego mieszkań. Bazując na dokonanym przeglądzie autorzy wska-

zują na postępujące zmiany wielkości jednostkowego zużycia wody wgospodarstwach domowych oraz na brak

dostosowania do tych zmian obowiązujących wytycznych iprzepisów prawnych. Dokonane porównania autorzy

uzupełnili prezentacją wyników własnych badań zużycia wody wgospodarstwach domowych wzabudowie jedno

iwielorodzinnej, przeprowadzonych w20-tysięcznym mieście wpołudniowej Polsce.

Słowa kluczowe: gospodarstwa domowe, zapotrzebowanie na wodę, wskaźniki jednostkowe, przegląd, 2000-2024

The article reviews the Polish literature on household water consumption surveys in Poland from the last 22 years The

purpose of the article is to demonstrate the need for cyclic surveys of these indicators nationwide, using a unified

methodology, taking into account the size of settlement units, the type of development and the sanitary facilities of

dwellings. Based on the review, the authors point out the progressive changes in the volume of unit water consumption

in households and the lack of adaptation to these changes of the existing guidelines and legislation. The comparisons

made were supplemented by the authors’ presentation of the results of their own research on water consumption in

single – and multi-family households, conducted in acity of 20,000 people in southern Poland.

Keywords: households, water demand, unit indicators, review, 2000-2024

Wprowadzenie

Szacowanie wielkości zapotrzebowa-

nia na wodę stanowi pierwszy i jeden

znajważniejszych etapów projektu rozwo-

jowego czy modernizacyjnego systemu

zaopatrzenia wwodę (SZW). Wykorzysty-

wane na tym etapie wskaźniki jednostko-

wego zużycia wody, obok współczynni-

ków nierównomierności jej poboru iliczby

mieszkańców, są podstawą szacowania

zapotrzebowania na wodę. Aktualność

wskaźników jest zatem kluczowa dla wła-

ściwego planowania rozwoju czy moderni-

zacji SZW. Pomimo tego oczywistego fak-

tu, brak jest obecnie wiarygodnych stan-

dardów dotyczących jednostkowego zu-

życia wody, które odzwierciedlałyby zjed-

nej strony potrzeby odbiorców wody

azdrugiej wychodziły naprzeciw oczeki-

waniom projektantów i planistów SZW.

Środowisko branżowe od lat wskazuje na

potrzebę weryfikacji i aktualizacji powyż-

szych wskaźników. Z konieczności wyko-

rzystywane są wartości podane wstarych

Wytycznych do programowania zapotrze-

bowania wody iilości ścieków wmiejskich

jednostkach osadniczych [37] atakże war-

tości rekomendowane w Rozporządzeniu

Ministra Infrastruktury wydanym w2002 r.

[33]. Należy tutaj podkreślić, iż rozwiąza-

nie tego problemu jest trudnym izłożonym

wyzwaniem. Problem dotyczy bowiem

wielu różnych grup odbiorców wody. Wy-

starczy wymienić chociażby te najważniej-

sze jak gospodarstwa domowe, przemysł,

rolnictwo, usługi, komunikacja czy pielę-

gnacja zieleni. Dodatkowo na wielkość

izmienność zużycia wody, wszczególno-

ści wgospodarstwach domowych wpływa

wiele czynników, które generalnie można

podzielić na 3 grupy [19, 24]: przyrodni-

cze iśrodowiskowe, społeczne itechnicz-

ne. Uwzględnienie szerokiej gamy czynni-

ków w ustalaniu wiarygodnych standar-

dów dla jednostkowych wskaźników zuży-

cia wody wymaga opracowania odpo-

wiedniego programu inastępnie przepro-

wadzenia szeroko zakrojonych badań po-

borów wody wróżnych grupach odbior-

ców iwrzeczywistych warunkach funkcjo-

nowania wodociągów.

Tymczasem są podejmowane prace

z zakresu rozpoznania i analizy baz

mgr inż. Michał Sierociński ‒ Biuro Ochrony Środowiska Urzędum.st. Warszawy. Warszawa, sierocinskimichal01@gmail.com

prof. dr hab. inż. Marian Kwietniewski https://orcid.org/0000-0003-1696-6611 ‒ Politechnika Warszawska, Wydział Instalacji Budowlanych

Hydrotechniki iInżynierii Środowiska, Zakład Zaopatrzenia wWodę iOdprowadzania Ścieków. Warszawa,

Autor korespondencyjny/ Corresponding author: marian.kwietniewski@pw.edu.pl

dr hab. inż. Dariusz Kowalski prof. PL https://orcid.org/0000-0001-9929-1626 ‒ Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska

iEnergetyki, Katedra Zaopatrzenia wwodę iUsuwania Ścieków. Lublin, d.kowalski@pollub.pl

Wskaźniki jednostkowego zużycia wody

wgospodarstwach domowych

wświetle ostatnich badań prowadzonych wPolsce

Individual water consumption indicators in households

in the light of recent research conducted in Poland

MICHAŁ SIEROCIŃSKI, MARIAN KWIETNIEWSKI, DARIUSZ KOWALSKI

DOI 10.36119/15.2025.6.4

Z użycie i pomiar zimnej i ciepłej wody/Consumption and measurement

of heat and cold water

Instal 6_25.indb 33Instal 6_25.indb 33 23.06.2025 19:36:1923.06.2025 19:36:19

6/2025 www.informacjainstal.com.pl

danych z systemów Zdalnego Odczytu

Wodomierzy (ZOW), których celem jest

stworzenie wzorców poborów wody

w poszczególnych grupach odbiorców

dedykowanych modelowaniu dynamicz-

nemu pracy sieci wodociągowych [31].

W niniejszym artykule rozważania

ograniczono do gospodarstw domowych

jako tej grupy odbiorców, która jest bar-

dzo wrażliwa na zaspokajanie potrzeb

wodnych. Celem artykułu jest dokonanie

przeglądu polskiej literatury obejmujące-

go lata 2002-2024 idotyczącego warto-

ści wskaźników jednostkowego zużycia

wody przez tę grupę odbiorców. Dokona-

no porównania wartości tych wskaźników

z obowiązującymi w Polsce wytycznymi

iaktem prawnym. Biorąc pod uwagę wy-

kazane różnice metodologiczne określa-

nia oraz same wartości uzyskiwanych

wskaźników, wartykule wskazano na ce-

lowość prowadzenia cyklicznych, skoor-

dynowanych i obejmujących cały kraj

badań ukierunkowanych na określenie

wartości tych wskaźników.

Jako podstawę prezentacji przyjęto

dostępne materiały źródłowe jak iniepu-

blikowane raporty z badań, takich jak

Raporty zBenchmarkingu przedsiębiorstw

wodociągowo-kanalizacyjnych w Polsce

w latach 2014-2018 [2-5] udostępnione

przez Izbę Gospodarczą „Wodociągi

Polskie”. Dokonany w artykule przegląd

obejmuje wyniki badań zostatnich 22 lat

od roku 2002, kiedy zostało wdrożone

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury

w sprawie przeciętnych norm zużycia

wody [33]. W końcowej części artykułu

zaprezentowano wyniki własnych badań

zużycia wody wgospodarstwach domo-

wych zlokalizowanych wzabudowie jed-

no i wielorodzinnej wybranego 20-ty-

sięcznego miasta na południu Polski.

Gospodarstwa domowe wPolsce

Według danych Głównego Urzędu

Statystycznego [32], liczba gospodarstw

domowych w roku 2021 wynosiła ok.

12,5 mln, przy całkowitej liczbie ludności

kraju ok. 37,6 mln., wtym ok. 8 mln stano-

wiły gospodarstwa wmiastach iok. 4 mln.

gospodarstwa w ośrodkach wiejskich.

Przeprowadzony spis powszechny wyka-

zał, że dominują gospodarstwa jedno –

idwuosobowe, anajmniej liczną grupą są

gospodarstwa co najmniej pięcioosobo-

we. Na uwagę zasługuje też fakt, iż naj-

więcej mieszkań (ok. 38%) wybudowano

wlatach 60-80 ubiegłego wieku.

Choć mieszkania wmiastach były isą

nadal nieco lepiej wyposażone winstala-

cje iurządzenia sanitarne to, jak wynika

zdanych GUS [20], różnice te systema-

tycznie się zacierają. Wiąże się to ze

znaczną poprawą dostępności do bieżą-

cej wody mieszkańców miast iwsi. Wgo-

spodarstwach domowych wmiastach tyl-

ko wok 0,2% mieszkań brak jest instalacji

wody zimnej iwok. 0,7% mieszkań, insta-

lacji wody ciepłej [10]. Podobnie wysoki

standard wzakresie zaopatrzenia wwodę

obserwuje się w jednostkach wiejskich.

W gospodarstwach domowych na tych

terenach, wroku 2022, winstalacje wo-

dociągowe wyposażonych było 96%

mieszkań, 88,2% gospodarstw posiadało

łazienkę, a90,8% ustęp [21,23]. W XXI

wieku obserwowany jest wnaszym kraju

trend zmiany miejsca zamieszkania zmiast

na wieś lub do dalekich przedmieść, co

zmienia funkcje zarówno miast jak i sa-

mych wsi [35].

Ciekawe są prognozy dotyczące zmia-

ny liczby gospodarstw domowych wkraju

opracowane do roku 2050 (rys. 1). We-

dług danych GUS [29], do roku 2030

przewiduje się systematyczny wzrost licz-

by gospodarstw domowych, zarówno

w miastach jak i w ośrodkach wiejskich.

Natomiast wnastępnych 20-tu latach pro-

gnozowany jest spadek liczby gospo-

darstw domowych wmiastach zaś na tere-

nach wiejskich przewiduje się dalszy

wzrost liczby gospodarstw domowych.

Dane przedstawione na rys. 1 wykazują

również systematyczny przyrost udziału

gospodarstw domowych na terenach

wiejskich w stosunku do gospodarstw

wmiastach. Na początku analizowanego

okresu (2011 r.) gospodarstwa domowe

na wsi stanowiły ok. 55%, awroku 2050

prognozuje się wzrost ich udziału do ok.

62%. Potyra iWaligórska [29] zauważają

ponadto, iż średnia liczba osób przypa-

dających na jedno gospodarstwo będzie

się zmniejszać w najbliższych latach

(z 2,71 osoby/gospodarstwo w 2016 r.

do 2,40 osoby/gospodarstwo w2030 r.).

W2050 roku liczba ta powinna się usta-

bilizować na poziomie ok. 2,5 osoby/

gospodarstwo.

Powyższe dane pokazują, że zuwagi

na dużą liczbę gospodarstw domowych

są one jednym zkluczowych wielkościo-

wo odbiorców wody ipowinny być objęte

systematycznymi i szeroko zakrojonymi

badaniami.

Krajowe standardy wzakresie

jednostkowego zapotrzebowania

na wodę wgospodarstwach

domowych

Ostatnie standardy określające prze-

ciętne jednostkowe zużycie wody zostały

opublikowane wdwóch dokumentach:

1. Wytyczne do programowania zapo-

trzebowania wody i ilości ścieków

wmiejskich jednostkach osadniczych,

wydane przez Instytut Kształtowania

Środowiska w1978r. [41] anastępnie

zatwierdzone przez Departament Go-

spodarki Komunalnej Ministerstwa

Administracji, Gospodarki Terenowej

iOchrony Środowiska w1983 r. [42].

Wytyczne te były pięciokrotnie nowe-

lizowane, a ostatnia wersja została

opublikowana wroku 1991 [37].

2. Rozporządzenie Ministra Infrastruktu-

ry zdnia 14 stycznia 2002 r. wspra-

wie określenia przeciętnych norm zu-

życia wody [33].

Wytyczne [37] obejmują wartości

wskaźników jednostkowego zapotrzebo-

wania na wodę oraz wartości współczyn-

ników nierównomierności poboru wody.

Wielokrotne nowelizacje obejmowały je-

dynie wartości wskaźników jednostkowe-

go zapotrzebowania na wodę, pozosta-

wiając wartości współczynników nierów-

nomierności poboru wody na niezmienio-

nym poziomie. Docelowo Wytyczne były

zalecane do obliczania zapotrzebowania

na wodę wmiastach ocharakterze wielo-

funkcyjnym, liczących do 500 tys. miesz-

kańców wokresie perspektywicznym. Nie

opracowano ich zmyślą oobliczaniu za-

potrzebowania na wodę na terenach wiej-

skich. Wartości takich wskaźników podano

wodrębnych, już wycofanych przepisach

[43]. Wytyczne nie obejmowały też reko-

mendacji do obliczania zapotrzebowania

na wodę w budynkach, dla których ma

zastosowanie inna metodyka określania

zapotrzebowania. Warto też zauważyć,

że w Wytycznych zdefiniowano okres

perspektywiczny jako horyzont czasowy

do 2000 roku, po którym zakładano

wzrost zapotrzebowania na wodę średnio

wwysokości 0,5% rocznie.

Rys. 1.

Prognozy zmian liczby gospodarstw domo-

wych wPolsce wlatach 2011 – 2050 [29]

Fig. 1. Forecasts of changes in the number of

households, mln, in Poland in the years 2011 –

2050 [29]

Instal 6_25.indb 34Instal 6_25.indb 34 23.06.2025 19:36:1923.06.2025 19:36:19

www.informacjainstal.com.pl

6/2025

Zużycie i pomiar zimnej i ciepłej wody

Opublikowane w2002 r. Rozporzą-

dzenie [33] nie zostało dotychczas zno-

welizowane. Obejmuje ono jedynie prze-

ciętne wartości wskaźników jednostkowe-

go zużycia wody dla ustalonych grup

odbiorców, wtym także dla gospodarstw

domowych. Należy jednak zaznaczyć, iż

wartości wskaźników zawarte w Rozpo-

rządzeniu opracowane zostały dla po-

trzeb obliczania ilości wody pobranej

zwodociągu przez odbiorców nie posia-

dających wodomierzy, czyli w sytuacji,

gdy nie jest mierzone zużycie wody.

Choć oba wymienione wyżej doku-

menty są powszechnie znane, warto przy-

toczyć zawarte wnich wartości wskaźni-

ków jednostkowego zapotrzebowania na

wodę dla gospodarstw domowych. War-

tości te będą stanowiły podstawę analizy

porównawczej zwynikami badań przed-

stawionymi wdalszej części artykułu.

Wytyczne [37] definiują potrzeby

gospodarstw domowych wzależności od

wielkości jednostki osadniczej oraz stan-

dardu wyposażenia mieszkań wurządze-

nia sanitarne (tab.1 i2).

Warto dodać, iż podane wtab. 2 war-

tości jednostkowych wskaźników zapotrze-

bowania na wodę uwzględniają także

straty wody winstalacjach wewnętrznych,

które przewidziano na poziomie ok. 20%

wzabudowie wielorodzinnej oraz ok. 10-

15% wzabudowie jednorodzinnej.

Rozporządzenie [33] definiuje potrze-

by gospodarstw domowych jedynie wza-

leżności od standardu wyposażenia

mieszkań wurządzenia sanitarne (tab.3).

Wdokumencie tym nie wyróżnia się zabu-

dowy jedno iwielorodzinnej, ani też miej-

skiej iwiejskiej.

Urealnienie po 1990 roku cen wody

oraz przyspieszony rozwój technologicz-

ny igospodarczy spowodowały, że jed-

nostkowe zużycie wody w gospodar-

stwach domowych znacząco zmniejszyło

się [24]. Stąd też potrzeba porównania

zalecanych standardów z wynikami ba-

dań aktualnego zużycia wody wtej kate-

gorii odbiorców, prowadzonych wostat-

nich 20 latach.

Przegląd wyników badań nad

wskaźnikami jednostkowego

zużycia wody (WJZW)

wgospodarstwach domowych

wPolsce wanalizowanym okresie

Jedne z pierwszych wyników badań

przeprowadzonych wanalizowanym okre-

sie opublikowali Tuz iwsp. [39]. Zespół ten

bazował na wynikach rejestracji zużycia

wody prowadzonych przez Wodociągi

Białostockie, a rejestracje obejmowały bu-

dynki wielorodzinne. Uzyskane wskaźniki

jednostkowego zużycia wody (WJZW) Au-

torzy określili na poziomie 105 dm

/(M∙d).

Tuz iDawidowicz (2005) [38] przed-

stawili też wyniki badań WJZW dla domu

jednorodzinnego wyposażonego zgodnie

zkategorią 4 wg Rozporządzenia [33]).

Wartość uzyskanego WJZW wyniosła tyl-

ko 58,6 dm

/(M∙d).

Bazując na danych GUS z 2003 r.

Gorczyca [12] określił WJZW wwysoko-

ści 108 dm

/(M∙d) wmiastach oraz 63

/(M∙d) na wsi.

Korzystając z danych lokalnych

przedsiębiorstw wodociągowych z lat

1995-2004 Pasela i Klugiewicz [25]

oszacowali JWZW w 4 największych

miastach woj. kujawsko-pomorskiego.

Wykazali, iż średnia wartość tego wskaź-

nika spadła wciągu blisko 10. lat ze 150

(1995 r.) do 100 dm

/(M∙d) (2004 r.).

Chudzicki iSołoduszkiewicz [9] na ba-

zie własnych badań przeprowadzonych

wWarszawie, w2006 r., w6. budynkach

wielorodzinnych oszacowali wartość

JWZW na poziomie 106 dm

/(M∙d).

Tab. 1. Wskaźniki scalone jednostkowego średniego dobowego zapotrzebowania na wodę dla

mieszkalnictwa w okresie perspektywicznym* wzależności od wielkości jednostki osadniczej**

[37]

Table 1. Integrated indicators of the average daily demand for water for housing in the prospective

period* depending on the size of the settlement unit** [37]

Tab. 3. Przeciętne normy jednostkowego zużycia wody na jednego mieszkańca idobę wgospodar-

stwach domowych wzależności od standardu wyposażenia mieszkań winstalacje i urządzenia

sanitarne [33]

Table 3. Average standards of individual water consumption per capita and day in households

depending on the standard of equipment of apartments with sanitary installations and devices [33]

Tab. 2. Wskaźniki jednostkowego średniego dobowego zapotrzebowania na wodę wgospodar-

stwach domowych wokresie perspektywicznym* wzależności od wielkości jednostki osadniczej**

oraz standardu wyposażenia mieszkań winstalacje iurządzenia sanitarne [37]

Table 2. Indicators of the average daily water demand in households in the prospective period*

depending on the size of the settlement unit** and the standard of equipping apartments with

sanitary installations and devices [37]

Wielkość jednostki osadniczej [tys. mieszkańców] do 20 21-50 51-100 101-500

Wskaźnik, (dm

/M∙d) 215 230 240 255

* 2000 r.,

** wtej klasyfikacji wWytycznych podano dodatkowo wartość wskaźnika dla miast powyżej 500 tys. mieszkańców

wwysokości 280 dm

/(M∙d).

* 2000,

** in this classification, the Guidelines additionally provide an indicator value for cities with more than 500 thousand inhabi-

tants of 280 dm

/(Inh∙d).

Standard

wyposażenia

Wyposażenie mieszkania winstalacje iurządzenia sanitarne

Przeciętne normy jednostkowego

zużycia wody dm

/(M∙d)

Wodociąg bez ubikacji iłazienki (brak kanalizacji), pobór wody ze

zdroju podwórzowego lub ulicznego

2 Wodociąg, ubikacja bez łazienki 50*-60

3 Wodociąg, zlew kuchenny, wc, brak łazienki iciepłej wody 70*-90

Wodociąg, ubikacja, łazienka, lokalne źródło ciepłej wody

(piecyk węglowy, gazowy – gaz zbutli, elektryczny, bojler)

80*-100

Wodociąg, ubikacja, łazienka, dostawa ciepłej wody do mieszkania

(zelektrociepłowni, kotłowni osiedlowej lub blokowej)

140*-160

* Wartości niższe odnoszą się do budynków podłączonych do zbiorników bezodpływowych na terenach nieskanalizowanych.

* Lower values refer to buildings connected to septic tanks in areas without sewage system.

Klasa Standard wyposażenia mieszkań wurządzenia sanitarne

Średnie jednostkowe zapotrzebo-

wanie dobowe (dm

/M∙d)

Budynki wielorodzinne,

Mieszkania wyposażone wwodociąg, kanalizację, w.c.

iłazienkę – zcentralną dostawą ciepłej wody

300

Budynki wielorodzinne,

Jak wyżej – lecz zlokalnym urządzeniem do podgrzewa-

nia wody

250

III

Budynki jednorodzinne

Mieszkania wyposażone wwodociąg,

kanalizację /sieciową/, w.c. iłazienkę – zcentralną

dostawą ciepłej wody

200

Budynki jednorodzinne

Jak wyżej – lecz zlokalną kanalizacją 150

Budynki jednorodzinne

Pozostałe mieszkania – zniepełnym wyposażeniem

wurządzenia sanitarne

50-150

* 2000 r.,

** wtej klasyfikacji podano dodatkowo wartości współczynników nierównomierności rozbiorów wody wzabudowie wie-

lorodzinnej dla miast powyżej 500 tys. mieszkańców wwysokości N

= 1,3 iN

= 1,4.

* 2000,

** this classification additionally provides values of the coefficients of uneven water distribution in multi-family buildings for

cities with more than 500 thousand inhabitants at the level of N

= 1.3 and N

= 1.4.

Instal 6_25.indb 35Instal 6_25.indb 35 23.06.2025 19:36:1923.06.2025 19:36:19

6/2025 www.informacjainstal.com.pl

Wtym samym roku zespół Heidricha

[14], bazując na danych GUS oszacował

wartość JWZW dla woj. mazowieckiego

w wysokości 138 dm

/(M∙d) dla miast

oraz 95 dm

/(M∙d) dla wsi.

Także wroku 2006 Pawełek iKaczor

[27] zaprezentowali wyniki badań z lat

1997-2004 prowadzonych dla wybrane-

go budynku jednorodzinnego w Krako-

wie. Oszacowany przez nich JWZW

wzrósł wtym czasie ze 135,5 dm

/(M∙d)

(1997 r.) do 148,1 dm

/(M∙d) (2004 r.).

Szopińska i Pasela [36] przedstawili

w2009 r. wyniki własnych badań prowa-

dzonych dla 8 budynków wielorodzin-

nych w Bydgoszczy, w latach 2000-

2005. Wswoim artykule wykazali, że na

przestrzeni 6 lat JWZW zmniejszył się

z 88,38 do 76,32 dm

/(M∙d). W tym

samym roku Szopińska [35] przedstawiła

też wyniki badań prowadzonych w 6.

budynkach wielorodzinnych w Bydgosz-

czy w latach 2002-2005. Badania te

wykazały, że JWZW wzrósł wtym okresie

z94,1 do 103,4 dm

/(M∙d).

W roku 2009 Bugajski i Satora [8]

przedstawili wyniki badań nad wielkością

izmiennością zużycia wody na podstawie

odczytów zwodomierzy wlatach 2005-

2007 w30 budynkach jednorodzinnych,

atakże 30 mieszkań wbloku, znajdują-

cych się na terenie Olkusza. Wartości

JWZW oszacowali na poziomie 75,96

/(M∙d) w budynkach jednorodzin-

nych i 87,78 dm

/(M∙d) w budynkach

wielorodzinnych.

Znacznie bardziej obszerną pracę za-

prezentowały w2010 r. Kłoss-Trębaczkie-

wicz i Osuch-Pajdzińska [17]. Wykorzy-

stując dane GUS autorki oszacowały zu-

życie wody wmiastach powyżej 100 tys.

mieszkańców, w latach 2005-2008.

Określony przez autorki JWZW zawierał

się w granicach od 101 dm

/(M∙d) do

157 dm

/(M∙d) w 2005 r. oraz od 96

/(M∙d) do 143 dm

/(M∙d) w2008 r.

Korzystając zudostępnionych danych

obejmujących produkcję isprzedaż wody

Budziłło [7] oszacowała JWZW dla

14miast południowej Polski. Średnia war-

tość tego współczynnika wyniosła 93,7

/(M∙d).

Żuchowicki iKuczyński [45] zrealizo-

wali wlatach 2006-2008 badania zuży-

cia wody wosiedlu domów wielorodzin-

nych. Oszacowali oni JWZW na pozio-

mie 115 dm

/(M∙d) w 2006 oraz 95

/(M∙d) wroku 2008.

Puszkarewicz [30] przedstawiła

w 2010 r. wyniki badań zrealizowanych

w2006 r. wdwóch osiedlach mieszkanio-

wych w Krośnie. W pierwszym osiedlu,

wyposażonym zgodnie zkategorią 4 wg

Rozporządzenia [33] JWZW wyniósł 75

/(M∙d), zaś wdrugim (kategoria 5 wg

tego Rozporządzenia) 105 dm

/(M∙d).

Żuchowicki i Teliga [47] bazując na

danych z produkcji wody oszacowali

JWZW dla gospodarstw domowych

w Pile w latach 1995-2005. Określona

przez nich wartość wskaźnika spadła

wbadanym okresie ze 151 dm

/(M∙d) do

103 dm

/(M∙d).

Wielkość zużycia wody wgospodar-

stwach domowych na wsi badały też

Kłoss-Trębaczkiewicz i Osuch Pajdzińska

[18]. Bazując na danych GUS zlat 2000,

2005 i 2009 autorki uzyskały wartość

uśrednioną JWZW na poziomie 91 dm

(M∙d). Warto zauważyć, że wartość ta

zmieniała się w zależności od liczby

mieszkańców wsi.

Mikołajczyk [22], wykorzystując dane

GUS badała zużycie wody wgospodar-

stwach domowych wgminach na terenie

powiatu płockiego wlatach 2006-2009.

Wyznaczona średnia wartość JWZW wy-

niosła 94,6 dm

/(M∙d) w roku 2006

i79,4 dm

/(M∙d) wroku 2009.

Bazując na danych 426 wodociągów

wiejskich oraz miejsko-wiejskich, udostęp-

nionych przez lokalne przedsiębiorstwa

wodociągowe, Bergel [6] oszacował

JWZW w 2013 r., w wysokości 81,3

/(M∙d). Dodatkowo autor wykazał,

że wartość maksymalna wskaźnika dla

pojedynczego wodociągu wiejskiego

(poniżej 1000 M) osiągnęła poziom

216,7 dm

/(M∙d).

Badania zużycia wody w 43 gospo-

darstwach domowych osiedla domów jed-

norodzinnych wlatach 2005-2010 przed-

stawili Żuchowicki iGawin [44]. Oszaco-

wane przez nich wartości JWZW spadły ze

148,08 dm

/(M∙d) w roku 2005 do

106,04 dm

/(M∙d) wroku 2010.

Usidus i Litewka [40] zaprezentowali

w 2013 r. wyniki badań zużycia wody

wUstce, wlatach 2004-2010. Uśrednio-

ne wartości JWZW, zpominięciem okresu

sezonu turystycznego, spadły ze 148

/(M∙d) w roku 2004 do 118 dm

(M∙d) wroku 2010.

Wyniki badań prowadzonych wczę-

stochowskim osiedlu domów jednorodzin-

nych, w latach 2010-2011 opublikował

Kępa wraz zzespołem [16]. Wyznaczony

przez nich JWZW wyniósł 95 dm

/(M∙d).

Bajer i Iwanejko [1] przedstawili

w2014 r. analizę zużycia wody wlatach

1998-2008 przeprowadzoną dla 7 miast

liczących 20-50 tys. mieszkańców oraz 4

liczących powyżej 100 tys, mieszkańców.

W mniejszych miastach uzyskali JWZW

w wysokości 95 dm

/(M∙d), natomiast

wwiększych miastach 118 dm

/(M∙d.).

Badania wlatach 2000-2012 wmie-

ście Brzesko oraz 8 przyległych wsiach

przeprowadzili Pawełek i Borowiec [26].

Wg badań tych autorów, JWZW dla mia-

sta spadł z 91,33 dm

/(M∙d) w roku

2000 do 79,79 dm

/(M∙d) wroku 2012.

Odwrotną relację odnotowali oni wośrod-

kach wiejskich: 53,04 dm

/(M∙d) wroku

2000 oraz 62,6 dm

/(M∙d) wroku 2012.

Badania pogłębione dla samego miasta

Brzesko przedstawili też Pawełek iWoy-

ciechowska [28]. Podobnie jak w po-

przednim przypadku wykazali oni spadek

wartości JWZW z 91,08 (rok 2000) do

81,55 dm

/(M∙d) (rok 2012).

Wroku 2013 Gorczyca [13] przedsta-

wił wyniki badań zużycia wody wgospo-

darstwach domowych bez rozróżniania

gospodarstw miejskich iwiejskich. JWZW

oszacował on na 121,0 dm

/(M∙d).

Ciekawym źródłem danych dotyczą-

cych zmienności zużycia wody wpolskich

miastach są wyniki badań benchmarkin-

gowych prezentowanych systematycznie

wraportach Izby Gospodarczej „Wodo-

ciągi Polskie”. Wyniki badań JWZW za

lata 2013-2016 [2-5] przedstawiono

wtabeli 4. Zracji zastosowanej metodolo-

gii badawczej zawarte wtabeli wskaźniki

należy traktować jako odpowiadające

metodzie wskaźników sumarycznych obli-

czania zapotrzebowania na wodę. Nale-

ży także pamiętać, że prezentowane

wpowyższych raportach wyniki obejmują

dane przedsiębiorstw, które wzięły udział

w badaniach. Należy podkreślić, iż

w roku 2016, badane przedsiębiorstwa

dostarczały blisko 70% wody do gospo-

darstw domowych [5].

Jaszewska iSzaflik [11] opublikowali

w 2019 roku wyniki badań zrealizowa-

nych wSzczecinie wwybranej spółdzielni

mieszkaniowej w latach 2006-2019.

Oszacowany przez nich JWZW spadł

wtym czasie ze 130 dm

/(M∙d) do war-

tości 100 dm

/(M∙d).

Ostatnią pozycją z prezentowanego

przeglądu literatury jest artykuł opracowa-

ny w 2023 r. przez Hołotę i wsp. [15],

Tab. 4. Wartości średnie wskaźnika „Sprzedaż

wody na korzystającego” dm

/(M∙d) – wyniki

przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyj-

nych w Polsce za lata 2013-2016, Benchmar-

king IGWP [2-5]

Table 4. Average values of the “Water sales per

user” indicator dm

/(Inh∙d) – results of water

supply companies in Poland for the years 2013-

2016, IGWP Benchmarking [2-5]

Wielkość

przedsiębiorstwa

Rok badania

2013 2014 2015 2016

Małe do 20tys. M 89,4 91 94 92

Średnie 20-100 tys. M 89,6 89 92 89

Duże Powyżej 100 tys. M 97, 2 96 96 96,5

Instal 6_25.indb 36Instal 6_25.indb 36 23.06.2025 19:36:1923.06.2025 19:36:19

www.informacjainstal.com.pl

6/2025

Zużycie i pomiar zimnej i ciepłej wody

prezentujący wyniki badań dla 9 budyn-

ków wielorodzinnych wlatach 2011-2022,

w mieście średniej wielkości. Dodatkowo

wartykule zaprezentowano wyniki uzyska-

ne na podstawie danych GUS dla całego

kraju. Oszacowany JWZW wyniósł 90

/(M∙d) dla badanych budynków oraz

97 dm

/(M∙d) dla całej Polski.

Wyniki własnych badań poboru

wody

Wpisując się w tematykę badań

wskaźników jednostkowego zapotrzebo-

wania na wodę autorzy niniejszego arty-

kułu podjęli próbę oszacowania jego

wartości dla budynków jedno i wieloro-

dzinnych zlokalizowanych w 20-tysięcz-

nym mieście wpołudniowej Polsce. Głów-

nym celem prowadzonych wtym mieście

badań było uzyskanie informacji niezbęd-

nych do kalibracji powstającego wów-

czas modelu numerycznego wodociągu,

stąd wykorzystana metodyka badań nie

obejmowała wszystkich informacji nie-

zbędnych do prawidłowego oszacowa-

nia wartości WJZW. Uzyskane wyniki

mogą być zatem traktowane jedynie jako

przykładowe ipotwierdzają tezę autorów

o konieczności unifikacji metodyki stoso-

wanej przy wyznaczaniu poszukiwanych

wskaźników.

Badaniami objęto bezpośrednie od-

czyty wodomierzy głównych w24 budyn-

kach jednorodzinnych oraz 9 budynkach

wielorodzinnych. Odczyty realizowano

z krokiem 20-minutowym, w związanym

z ograniczeniami pandemicznymi roku

2020. We wszystkich budynkach wypo-

sażenie sanitarne mieszkań odpowiadało

kategorii 4 wg. Rozporządzenia [33].

Badania realizowano w okresie 1-mie-

sięcznym. Liczbę mieszkańców oszaco-

wano, wykorzystując dane meldunkowe.

Uzyskane jednostkowe wskaźniki zapo-

trzebowania na wodę zmieniały się wza-

leżności od liczby mieszkańców (rys. 2).

Średnie wartości wyniosły 88 dm

/(M∙d)

dla budynków jednorodzinnych oraz

50,1 dm

/(M∙d) dla wielorodzinnych.

Dyskusja wyników iwnioski

ogólne

Przeprowadzone studia literaturowe

wykazały, że podjęty temat jest wciąż ak-

tualny. Świadczy otym chociażby znacz-

na liczba podejmowanych badań. Jed-

nakże zanalizy ich wyników widać, iż po

roku 2000 nie prowadzono wPolsce ba-

dań usystematyzowanych obejmujących

pełen zakres zmian zużycia wody wgo-

spodarstwach domowych. Badacze kon-

centrowali się na badaniach wyrywko-

wych, prowadzonych często w krótkich

odcinkach czasu, ukierunkowanych na

konkretne jednostki osadnicze czy osiedla

ikonkretnych odbiorców, wzależności od

aktualnych zainteresowań badawczych.

Często badania te realizowano niejako

przy okazji innych prac, np. ukierunkowa-

nych na budowę ikalibrację modeli nume-

rycznych sieci wodociągowych czy okre-

ślania jednoczesności poboru wody zin-

stalacji budynków jedno i wielorodzin-

nych. Nierzadko autorzy posługiwali się

danymi udostępnianymi przez GUS, nie

prowadząc własnych obserwacji. Zna-

czące różnice metodologiczne nie po-

zwalają na ujednolicenie uzyskanych wy-

ników. Część autorów prezentuje własne

wyniki badań ukierunkowanych na po-

szczególne mieszkania, inni na całe bu-

dynki, jeszcze inni wykorzystywali dane

obejmujące całe miasta, gminy, woje-

wództwa, atakże cały kraj. Wcytowanej

literaturze zawarto mieszaninę wskaźni-

ków jednostkowych wykorzystywanych

w metodzie bilansowej oraz metodzie

wskaźników sumarycznych obliczania za-

potrzebowania na wodę. W efekcie nie

udało się, jak dotychczas, opracować

spójnego modelu badawczego możliwe-

go do zastosowania wskali całego kraju.

We wszystkich analizowanych bada-

niach, obejmujących więcej niż 1 rok, au-

torzy zwracali uwagę na trend spadkowy

JWZW dla gospodarstw domowych

wmiastach. Przyczyn tego zjawiska upa-

trywali wurealnieniu cen wody, wdraża-

niu nowych urządzeń energooszczędnych

oraz większej niezawodności działania

instalacji i przyborów sanitarnych. Prak-

tycznie we wszystkich omówionych przy-

padkach nie stwierdzili stabilizacji wielko-

ści JWZW. Autorzy zauważają także ten-

dencję spadkową w przypadku JWZW

w gospodarstwach domowych na wsi.

Wtym ostatnim przypadku, zracji meto-

dyki badawczej – odczyty wodomierzy

głównych dla całych gospodarstw, anie

tylko mieszkań – trudno jednak odokład-

ne wyznaczenie poszukiwanych wartości.

Warto ponadto zwrócić uwagę, że ten-

dencja spadkowa jest obserwowana

wistniejących wodociągach od dłuższe-

go czasu, natomiast wnowo powstałych,

przez pierwszych kilka lat eksploatacji,

występuje wzrost wskaźnika JWZW, który

początkowo jest bardzo niski. Powyższe

stwierdzenia potwierdzają tezę okoniecz-

ności kontynuacji stosownych badań.

W tabeli 5 zestawiono w sposób

zbiorczy wartości JWZW zawartych

w analizowanych powyżej publikacjach,

Warto zwrócić uwagę, że wskaźniki okre-

ślone dla miasta ogółem oraz dla wsi mają

charakter wskaźników sumarycznych.

Natomiast wartości wyznaczone dla bu-

downictwa jedno iwielorodzinnego odpo-

wiadają wskaźnikom wykorzystywanym

w metodzie bilansowej obliczania zapo-

trzebowania na wodę. Przy pełnej świado-

mości różnic metodologicznych określania

wartości JWZW zestawienie prezentowa-

ne wtabeli 5 może być pomocne wdal-

szych rozważaniach, choć brak możliwo-

ści przeprowadzenia woparciu onie wła-

ściwej analizy statystycznej.

Dokonane wtabeli 5 zestawienie po-

zwala na wyciągnięcie pewnych wniosków

ogólnych. Średnio dla miast ogółem JWZW

wyniósł 105,1 m

/(M∙d) natomiast dla

budynków wielorodzinnych 90,3 dm

(M∙d), adla jednorodzinnych 95,3 dm

(M∙d). Praktycznie we wszystkich przypad-

kach dla miast wyznaczony JWZW był

bliski rekomendowanemu dla kategorii 4

w Rozporządzeniu [33] 80-100 dm

(M∙d) iznacząco niższy od standardu prze-

widzianego dla kategorii 2 Wytycznych

[37] 250 dm

/(M∙d).

Warto jednak zwrócić uwagę na fakt,

iż w znacznej części budynków wieloro-

dzinnych wyposażenie sanitarne odpowia-

da 5. kategorii wg Rozporządzenia [33]

Rys. 2.

Wartości JWZW wyznaczone dla budynków

jednorodzinnych (po lewej) oraz wielorodzin-

nych (po prawej)

Fig. 2. Unit water demand index values deter-

mined for single-family buildings (left) and

multi-family buildings (right)

Instal 6_25.indb 37Instal 6_25.indb 37 23.06.2025 19:36:2023.06.2025 19:36:20

6/2025 www.informacjainstal.com.pl

i1. kategorii wg Wytycznych [37]. Wartości

wtabeli 5 dla tych budynków są znacząco

niższe od rekomendowanych wtych doku-

mentach (140-160 dm

/(M∙d) – Rozpo-

rządzenie, 300 dm

/(M∙d) – Wytyczne).

Średnia wartość JWZW dla wsi jest

niższa od rekomendowanej zarówno

w Rozporządzeniu jak i Wytycznych.

Warto jednak zwrócić uwagę, że wnie-

których przypadkach wartość ta była

wyższa od wyznaczonej dla miasta.

Świadczy to owspominanym już wyrów-

nywaniu poziomu wyposażenia sanitarne-

go budynków wmiastach i w ośrodkach

wiejskich.

Warto zwrócić uwagę na fakt zacho-

dzących zmian w obrębie miejscowości

zlokalizowanych w sąsiedztwie dużych

miast. Tracą one systematycznie charakter

związany z produkcją rolną, na rzecz

funkcji sypialnianych, nierzadko zbardzo

rozbudowanym zapleczem usługowym.

Podsumowanie irekomendacje

Przeprowadzony w ramach artykułu

przegląd opublikowanych wostatnich la-

tach badań wykazał, że tematyka wyzna-

czania jednostkowego wskaźnika zapo-

trzebowania na wodę wgospodarstwach

domowych jest ważna i wciąż aktualna.

Gospodarstwa domowe to ważny, jeśli

nie kluczowy odbiorca wody zarówno

pod względem jej ilości, jak i znaczenia

dla życia mieszkańców. Niestety, pomimo

wielu lat badań nie udało się dotychczas,

opracować uniwersalnego modelu ba-

dawczego pozwalającego na prawidło-

we prognozowanie zapotrzebowania na

wodę dla tej grupy odbiorców. Funkcjonu-

jące wytyczne projektowe oraz stosowne

rozporządzenie nie były nowelizowane

od ponad dwudziestu lat. Wwielu aspek-

tach straciły one swoją przydatność ipo-

winny być zastąpione nowymi. Aby to

osiągnąć konieczne jest przeprowadzenie

spójnych i szeroko zakrojonych badań.

Uzasadnieniem tej potrzeby są zaprezen-

towane w artykule wyniki dotychczaso-

wych badań, które ujawniają skalę pro-

blemu wzakresie niedoboru danych.

Badania te powinny być jednoznacz-

nie zdefiniowane pod względem:

l czasu iokresu badań,

l rodzaju – gospodarstwa w zabudo-

wie wielorodzinnej, jednorodzinnej,

l lokalizacji – miasto, jednostka wiejska,

l wielkości jednostki – małe, średnie,

duże,

l standardu technicznego i funkcjonal-

nego instalacji wewnętrznej (rozróż-

nienie co najmniej):

– pełny standard – woda zsieci wodo-

ciągowej, ścieki odprowadzane do

sieci kanalizacyjnej, centralna dosta-

wa ciepłej wody, łazienka iWC, bate-

rie czerpalne iurządzenia wodoosz-

czędne np. regulatory korzystania

zwody, pralki, zmywarki, prysznice,

– jw. lecz bez centralnej dostawy ciepłej

wody (miejscowe przygotowanie cie-

płej wody),

– j.w. lecz instalacja wewnętrzna z lo-

kalnym gromadzeniem i zagospoda-

rowaniem ścieków (brak sieci kanali-

zacyjnej).

Ponadto należy określić zakres wyko-

rzystania wody zsieci wgospodarstwach

domowych, wkontekście funkcjonowania

instalacji dualnych i korzystania z wła-

snych źródeł wody.

Biorąc pod uwagę przedstawione

wartykule wyniki badań iprzeprowadzo-

ne rozważania należy wyrazić ubolewa-

nie, że proponowany w ostatnich latach

projekt badawczy pt. Weryfikacja iaktu-

alizacja przeciętnych norm zużycia wody

wPolsce zgłoszony przez konsorcjum kilku

krajowych uczelni wyższych nie uzyskał

finansowania. Wświetle przedstawionych

w artykule potrzeb nadal aktualny jest

postulat dotyczący konieczności podjęcia

tego projektu.

Artykuł powstał w ramach realizacji

badań własnych Politechniki Warszaw-

skiej oraz badań własnych FD-20/IŚ-

6/017 Politechniki Lubelskiej.

Tab. 5. Zestawienie wartości jednostkowego wskaźnika zapotrzebowania na wodę (dm

/(M∙d))

zawartych wanalizowanych publikacjach

Table 5. Summary of the unit water demand index values (dm

/(Inh∙d)) included in the analyzed

publications

Lp.

Rok

publikacji

Okres

badań

Miasto, zabudowa

Wieś Źródło

Wielorodz. Jednorodz. Ogółem

1 2003 105,0    Tuz iwsp. [39]

2 2006  58,6   Tuz iDawidowicz [38]

3 2005   108,0 63,0 Gorczyca [12]

4 2006 1995-2004   100,0  Pasela iKlugiewicz [25]

5 2006 2006 106,0    Chudzicki iSołoduszkiewicz [9]

6 2006   138,0 95,0 Heidrich iwsp. [14]

7 2006 1997-2004  148,0   Pawełek iKaczor [27]

8 2008 2005-2008.   143,0  Kłoss-Trębaczkiewicz [17]

9 2009 2000-2005 76,3    Szopińska iPasela [36]

10 2009 2002-2005. 103,4    Szopińska [35]

11 2009 2005-2007 87, 8 76,0   Bugajski iSatora [8]

12 2009   93,7  Budziłło [7]

13 2009 2006-2008 95,0    Żuchowicki iKuczyński [46]

14 2009 2006

75,0   

Puszkarewicz [30]

105,0   

15 2010 1995-2005.   103,0  Żuchowicki iTeliga [46]

16 2 011

2000, 2005,

2009

   91, 0

Kłoss-Trębaczkiewicz

iOsuch-Pajdzińska [18]

17 2012 2006-2009    79,4 Mikołajczyk [22]

18 2013 2013    81, 3 Bergel [6]

19 2 013 2010   121, 0  Gorczyca [13]

20 2013 2005-2010  106,0   Żuchowicki iGawin [44]

21 2013 2004-2010   118,0  Usidus iLitewka [40]

22 2013 2010-2011  95,0   Kępa iwsp. [16]

23 2014

1998-2008



95,0



Bajer iIwanejko [1]

118,0

24 2015 2000-2012   79,8 62,6 Pawełek iBorowiec [26]

25 2015 2000-2012   81, 6  Pawełek iWoyciechowska [28]

26 2016 2013-2016

92,0

Benchmarking IGWP [5]

wodociągi małe, średnie iduże

89,0

96,5

27 2019 2006-2019 100,0    Jaszewska iSzaflik [11]

29 2023 2011-2022 90,0    Hołota iwsp. [15]

30 2020 2020 50,1 88,0 Badania własne

Średnia 90,3 95,3 105,1 78,7 

Instal 6_25.indb 38Instal 6_25.indb 38 23.06.2025 19:36:2023.06.2025 19:36:20

www.informacjainstal.com.pl

6/2025

Zużycie i pomiar zimnej i ciepłej wody

BIBLIOGRAFIA

[1] Bajer J., Iwanejko R.; Dynamika zmian jednost-

kowego zużycia wody wwybranych miastach

południowej Polski; Instal; 2014; 4; 64-68.

[2] Benchmarking – wyniki przedsiębiorstw wodo-

ciągowo-kanalizacyjnych w Polsce za 2013

rok. Izba Gospodarcza „Wodociągi Polskie”,

2014 .

[3] Benchmarking – wyniki przedsiębiorstw wodo-

ciągowo-kanalizacyjnych w Polsce za 2014

rok. Izba Gospodarcza „Wodociągi Polskie”,

2015 .

[4] Benchmarking – wyniki przedsiębiorstw wodo-

ciągowo-kanalizacyjnych w Polsce za 2015

rok. Izba Gospodarcza „Wodociągi Polskie”,

2017.

[5] Benchmarking – wyniki przedsiębiorstw wodo-

ciągowo-kanalizacyjnych w Polsce za 2016

rok. Izba Gospodarcza „Wodociągi Polskie”,

2018 .

[6] Bergel T.; Zużycie wody wwiejskich imiejsko-

-wiejskich wodociągach wPolsce; Gaz, Woda

iTechnika Sanitarna; 2013; 2; 99-101.

[7] Budziło B.; Badania wodociągów wybranych

miast południowej Polski; Instal; 2009; 10;

64-67.

[8] Bugajski P., Satora S.; Zmienność jednostkowe-

go zużycia wody przez mieszkańców Olkusza;

Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich;

2009; 5; 51-60.

[9] Chudzicki J., Sołoduszkiewicz A.; Badania

jednostkowego zużycia wody wwielorodzin-

nych budynkach mieszkalnych na przykładzie

Spółdzielni Mieszkaniowej „URSUS” wWar-

szawie; Gaz, Woda i Technika Sanitarna;

2006; 1; 16-19.

[10] Cierpiał-Wolan, M. red.; Zużycie energii

w gospodarstwach domowych w 2021 r.

Główny Urząd Statystyczny, 2023.

[11] Jaszewska M., Szaflik W.; Zużycie ciepłej

izimnej wody wgospodarstwach domowych

w Szczecinie w latach 2006-2019; Instal;

2020; 4; 22-25.

[12] Gorczyca M.; Infrastruktura wodociągowa

w Polsce; Gaz, Woda i Technika Sanitarna;

2005; 3; 23-25.

[13] Gorczyca M.; Zużycie wody wodociągowej

w gospodarstwach domowych; Gospodarka

Wodna; 2013; 2; 73-74.

[14] Heidrich Z., Stańko G., Stępniewska E.; Gospo-

darka wodna, ściekowa i osadowa w woje-

wództwie mazowieckim w roku 2004; Gaz,

Woda iTechnika Sanitarna; 2006; 3; 2-3.

[15] Hołota E., Życzyńska A., Dyś G.; Zużycie wody

ciepłej izimnej wlatach 2011-2022 na przy-

kładzie wybranych budynków wielorodzin-

nych; Gaz, Woda iTechnika Sanitarna; 2023;

11; 17-25.

[16] Kępa U., Stępniak L., Stańczyk-Mazanek E.;

Analiza zużycia wody izmienność rozbiorów

dla obszaru zasilania Kawie Góry na terenie

miasta Częstochowy; Rocznik Ochrony Środo-

wiska; 2013; 15; 2546-2562.

[17] Kłoss-Trębaczkiewicz H., Osuch-Pajdzińska E.;

Wybrane wskaźniki charakteryzujące wodo-

ciągi w dużych miastach polskich w latach

2005-2008; Gaz, Woda iTechnika Sanitarna;

2010; 3; 7-9.

[18] Kłoss-Trębaczkiewicz H., Osuch-Pajdzińska E.;

Wodociągi na wsi w liczbach; Gaz, Woda

iTechnika Sanitarna; 2011; 11; 426-429.

[19] Kwietniewski M.: Materiały własne. Politechni-

ka Warszawska, Zakład Zaopatrzenia

wWodę iOdprowadzania Ścieków. Warsza-

wa 2022.

[20] Łysoń, P., red.; Budżety gospodarstw domo-

wych w2022 r.; Główny Urząd Statystyczny;

2023.

[21] Markowski, K., Myna, A., Dymek, W.; Gospo-

darka mieszkaniowa iinfrastruktura komunalna

w2022 r.; Główny Urząd Statystyczny; 2023.

[22] Mikołajczyk M.; Analiza jednostkowych

wskaźników zużycia wody wgospodarstwach

domowych wwarunkach miejskich iwiejskich;

Instal; 2012; 2; 47-49.

[23] Morze, M., red.; Obszary wiejskie w Polsce

w2022 r.; Główny Urząd Statystyczny; 2024.

[24] Osuch-Pajdzińska, E., Roman, M.; Sieci

iobiekty wodociągowe; Wyd. 2 popr.; Oficy-

na Wydawnicza Politechniki Warszawskiej;

Warszawa; 2015r

[25] Pasela R., Klugiewicz J.; Struktura zużycia

wody wnajwiększych miastach woj. kujawsko-

-pomorskiego; Instal; 2006; 1; 39-42.

[26] Pawełek J., Borowiec S.; Zmiana struktury

odbiorców i wysokości zużycia wody wodo-

ciągowej wwiejsko-miejskiej gminie wMało-

polsce; Instal; 2015; 5; 45-50.

[27] Pawełek J., Kaczor G.; Jednostkowe zużycie

wody wgospodarstwie domowym w8-letnim

okresie obserwacji; Infrastruktura i Ekologia

Terenów Wiejskich; 2006; 2/1; 159-170.

[28] Pawełek J., Woyciechowska O.; Zmienność

wskaźników zużycia wody wodociągowej

w małym powiatowym mieście; Infrastruktura

iEkologia Terenów Wiejskich; 2015; 4/1.

[29] Potyra, M., Waligórska, M.; Prognoza gospo-

darstw domowych na lata 2016-2050; Głów-

ny Urząd Statystyczny; 2016.

[30] Puszkarewicz A.; Analiza zużycia wody

wosiedlach miejskich ozróżnicowanym wypo-

sażeniu mieszkań; Gaz, Woda iTechnika Sani-

tarna; 2010; 5; 16-17.

[31] Ramm K., Licznar P.: Analiza baz danych zapi-

sów wodomierzy do dynamicznego modelo-

wania rozbiorów wody. Wyd. Seidel-Przywec-

ki sp zooWarszawa 2021

[32] Rozkrut, D., red.; Biuletyn statystyczny; Wyd.

67; Główny Urząd Statystyczny; 2024.

[33] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia

14 stycznia 2002 r. wsprawie określenia prze-

ciętnych norm zużycia wody; Dz. U.; 2002 r.;

8; 70.

[34] Sierociński M.; Analiza jednostkowych wskaź-

ników zużycia wody w gospodarstwach

domowych na podstawie dostępnych wyników

badań w Polsce. Praca magisterska; Wydział

Instalacji Budowlanych Hydrotechniki iInżynie-

rii Środowiska; Promotor. Kwietniewski M.; Poli-

technika Warszawska; 2024.

[35] Szopińska K.; Wskaźniki jednostkowego zuży-

cia wody irozbieżności wskazań dla budow-

nictwa wielorodzinnego na przykładzie

wybranych budynków w Bydgoszczy; Instal;

2009; 9; 73-77.

[36] Szopińska K., Pasela R.; Struktura zużycia

wody wbudownictwie wielorodzinnym; Instal;

2009; 5; 42-44.

[37] Tkaczukowa, B. Nowakowska-Błaszczyk, A.,

Igielski, D,; Wytyczne do programowania

zapotrzebowania wody iilości ścieków wmiej-

skich jednostkach osadniczych; Instytut Gospo-

darki Przestrzennej i Komunalnej. Warszawa

1991r.

[38] Tuz P., Dawidowicz J.; Przepływy, zużycie

wody oraz współczynniki nierównomierności

poboru wody w budynku jednorodzinnym;

Instal; 2005; 6; 59-62.

[39] Tuz P., Gwoździej-Mazur J., Garbarczyk K.;

Wybrane aspekty prognozowania zużycia

wody wbudownictwie wielorodzinnym; Instal;

2003; 5; 40-43.

[40] Usidus D., Litewka A.; Rozbiory wody wmiej-

scowości Ustka; Rocznik Ochrony Środowiska;

2013; 15; 1070-1085.

[41] Wytyczne Ministra Administracji, Gospodarki

Terenowej i Ochrony Środowiska w sprawie

ustalania przeciętnego zużycia wody dla

odbiorców nie mających wodomierzy. Dz. Urz.

Nr. 1, poz. 3. Warszawa 1978r.

[42] Wytyczne do programowania zapotrzebowa-

nia wody iilości ścieków wmiejskich jednost-

kach osadniczych. Ministerstwo Administracji

Gospodarki Terenowej iOchrony Środowiska.

Instytut Kształtowania Środowiska. Warszawa

1983r.

[43] Zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia

05.01.1966, w sprawie wytycznych do obli-

czania zapotrzebowania wody w wiejskich

jednostkach osadniczych (Dz. Bud. Nr 3/1967

poz.13).

[44] Żuchowicki A., Gawin R.; Struktura zużycia

wody wbudynkach jednorodzinnych; Rocznik

Ochrony Środowiska; 2013; 15; 924-929.

[45] Żuchowicki A., Kuczyński W.; Analiza porów-

nawcza zmian wrozbiorach wody zuwzględ-

nieniem sposobu jej dostarczania do odbior-

ców; Rocznik Ochrony Środowiska; 2009; 11;

55; 781-786.

[46] Żuchowicki A., Teliga M.; Analiza produkcji

izużycia wody wPile; Rocznik Ochrony Środo-

wiska; 2010; 12; 313-324.

Kwartalnik „Budownictwo i Prawo” ukazuje się piętnasty rok i ma już ustaloną grupę

odbiorców wśród: ﬁrm budowlanych, wydziałów budownictwa urzędów miejskich i sta-

rostw, biur projektowych, ﬁrm kosztorysowych i innych. Obecnie nakład czasopisma wy-

nosi ok. 2000 egz. (w zależności od uczestnictwa w targach lub sympozjach i konferen-

cjach, podczas których prowadzone są akcje promocyjne).

Współpracujemy z z ministerstwami odpowiedzialnymi za zagadnienia: budownictwa,

infrastruktury, ochrony środowiska, energetyki, Głównym Urzędem Nadzoru Budowlanego,

Urzędem Zamówień Publicznych, Instytutem Techniki Budowlanej, uczelniami oraz licznymi

stowarzyszeniami z sektora budownictwa.

Autorzy z tytułu publikacji w ”Budownictwo i Prawo” otrzymują 20 pkt w klasyﬁkacji MNiSzW.

Czasopismo jest wydawane przez Ośrodek lnformacji „Technika instalacyjna w budow-

nictwie” oraz Oﬁcynę Wydawniczą POLCEN i rozpowszechniane na terenie całego kraju

w prenumeracie oraz w sieci sprzedaży ww. wydawców.

Zamówienia na prenumeratę przyjmuje:

Ośrodek Informacji „Technika instalacyjna wbudownictwie”

02-647 Warszawa, ul. Marynarska 14

redakcja@informacjainstal.com.pl, wydawnictwo@informacjainstal.com.pl

Instal 6_25.indb 39Instal 6_25.indb 39 23.06.2025 19:36:2023.06.2025 19:36:20